در صورتی که خانه یا ملکی که متعلق به یک فرد است، توسط دیگری تصرف شده باشد، مالک میتواند با ارائه سند رسمی ملک، درخواست خلع ید را مطرح کرده و به صورت قانونی متجاوز را از ملکش بیرون کند.
البته بدون داشتن اسناد رسمی ملک هم امکان مطرحکردن دعوای خلع ید در دادگاه و گرفتن رضایت قاضی وجود دارد. برای طرح دعواهای ملکی لازم است شرایط و مراحلی که در این باره وجود دارد را بشناسید. در این مطلب به طور کامل توضیح میدهیم که خلع ید چیست؟
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد خلع ید میتوانید با وکلای پایه یک دادگستری مؤسسه حقوقی دادسو در ارتباط باشید.
خلع ید یعنی چه؟
اغلب کسانی که ملک، زمین یا خانهای را به دیگری اجاره دادهاند یا فردی به صورت غیرقانونی ملک آنها را توقیف کرده است، به دنبال پیدا کردن جواب این سؤال هستند که خلع ید چیست؟
ید به معنی دست و خلع به معنی عزل است. خلع ید یعنی کوتاهکردن دست یا اختیارات فردی که اموال غیر منقول مانند خانه، ملک، زمین و … را تصرف کرده است.
در خلع ید فردی که به عنوان صاحب ملک شناخته میشود، ابتدا دعوای خلع ید را مطرح میکند. سپس، باید مالک زمین و … مدارک و اسناد لازم را برای تأیید ادعای خود به دادگاه ارائه کند.
پس از بررسی اسناد، دادگاه حکم را برای فردی که ملکی را تصرف کرده است، صادر میکند و طرف مقابل باید طبق این حکم ملک را تخلیه کند.
فیلد های "*" اجباری هستند
انواع خلع ید
خلع ید دارای انواع مختلفی بوده و قبل از طرح دعوا لازم است که آنها را بشناسید. در ادامه، انواع خلع ید را معرفی میکنیم:
خلع ید امانی
در این حالت، مالک و طرف مقابل یک قرارداد را برای مدت مشخصی منعقد کردهاند و پس از پایان قرارداد باید فردی که اموالی را به امانت گرفته است، آن را به صاحبش برگرداند.
با توجه به اینکه قراردادهای امانی جنبه حقوقی دارند، در صورت عدم تسلیم خانه، مالک میتواند علیه طرف مقابل، دعوای خلع ید امانی را تنظیم کند.
در صورتی که زمان مشخصی برای قرارداد امانی در نظر گرفته نشده، مالک تنها در صورتی که مطالبه ملک صورت گرفته باشد، میتواند دعوای امانی را مطرح کند.
خلع ید غاصبانه
در خلع ید غاصبانه، بین مالک و فردی که ملک را غصب کرده است، قراردادی وجود ندارد؛ بنابراین مالک برای طرح دعوا باید غیرقانونی بودن تصرف ملک توسط طرف مقابل را به دادگاه ثابت کند.
همچنین، در این روش مالک باید اسناد رسمی ملک را برای اثبات مالکیت و طرح دعوا ارائه کند تا دادگاه رسیدگی به پرونده را در دستور کارش قرار دهد.
خلع ید مشاعی
در صورتی که ملک مشاع توسط یک یا چند نفر از شرکا مورد غصب قرار گرفته باشد، سایر نفرات میتوانند علیه آنها دعوای را مطرح میکند.
دادگاه به درخواست رسیدگی میکند و مال مشاع را از افرادی که آن را غصب کردهاند، پس میگیرد.
برای مثال، امکان طرح دعوای خلع ید از حقابه نیز وجود دارد.
ارکان دعوای خلع ید
ارکانی که برای طرح این دعوا مانند خلع ید از حقابه به آنها توجه میشود، عبارتاند از:
- غیرمنقول بودن مال
- استیلا بر مال توسط مدعی علیه
- عدوانی بودن تصرف
- مالکیت خواهان
- رادیو دادسو
- پرونده های ملکی
فرق دعوای خلع ید با رفع تصرف عدوانی چیست؟
طرح دعوای مال غیرمنقول یا خلع ید ملک تنها توسط مالک آن ممکن است؛ اما دعوا تصرف عدوانی توسط فردی که در منافع مال سهیم است هم میتواند مطرح شود.
دعوای خلع ید به عنوان دعوای حقوقی شناخته میشود و تنها در دادگاههای حقوقی قابل مطرح کردن است؛ اما دعوای تصرف به صورت عدوانی را میتوان در دادگاههای حقوقی یا کیفری مطرح کرد.
دعاوی خلع ید از نوع دعاوی مالی است و هزینه دادرسی آنها طبق دعاوی مالی محاسبه میشود؛ اما دعاوی تصرف به صورت عدوانی به عنوان دعاوی غیرمالی شناخته میشوند و هزینه دادرسی آنها نیز طبق دعاوی غیرمالی در نظر گرفته خواهد شد.
این دعوای نیاز به تشریفات دارد و تا زمان صدور رأی دادگاه قابل اجرا نخواهد بود؛ اما دعوای تصرف به صورت عدوانی تشریفات خاصی ندارد و بلافاصله بعد از صدور حکم قابل اجرا خواهد بود.
رسیدگی به دعوای خلع ید در دادگاه چگونه است؟
طبق ماده قانونی خلع ید ملک، این دعوا جزو دعاوی غیرمنقول محسوب میشود و تنها دادگاه صلاحیت رسیدگی به آن را دارد. مراحلی که دادگاه به این دعوا رسیدگی میکند، عبارتاند از:
- احراز مالکیت خواهان از طریق اسناد رسمی ارائهشده برای ملک.
- تشخیص غیرقانونی و مشروع نبودن تصرف خوانده ملک.
- تحقیق محلی و اعزام کارشناس جهت بررسی اینکه خوانده در ملک مورد مالکیت خواهان سکونت دارد یا خیر.
- اثبات مشروعیت سکونت در ملک توسط خوانده.
- صدور حکم در صورت عدم مقبول مشروعیت سکونت خوانده در محل.
مدارک لازم برای خلع ید
برای طرح این دعوا مانند خلع ید از حقابه باید مدارک زیر را آماده کرده و به دادگاه ارائه کنید:
- تصویر سند مالکیت خانه یا زمین
- کارت ملی به منظور احراز هویت مالک
- حضور شاهدان و مطلعان برای شهادت درباره مالکیت ملک
- ارائه درخواست دریافت نظر کارشناس
- شماره پرونده استنادی طرح دعوا
- ارائه مدارک تحقیقات منطقهای و محلی
- معاینه محلی توسط کارشناس و ارائه نظر کارشناس
مزایای گرفتن وکیل در دعوای خلع ید
وکیل دادگستری با انواع دعوای ملکی و نحوه طرح دعوا برای آنها در دادگاه آشنا است؛ بنابراین حتی در صورتی که دعوا برای خلع صد غاصبانه یا مشاع طرح شده باشد، وکیل ملکی میتواند با استاند به مدارک موجود و قوانینی که در این زمینه وجود دارد، پرونده را در کمترین زمان به سرانجام برساند.
خلع ید چقدر زمان میبرد؟
در دعاوی حقوقی و ملکی، زمان مشخصی برای رسیدگی به پرونده در نظر گرفته نشده است؛ بنابراین دعوای مطرحشده ممکن است در زمان کمتر از چند ماه رسیدگی و تعیین تکلیف شود یا با توجه به تراکم بالای پروندهها در شعبه دادگاه، رسیدگی به این دعاوی نیاز به زمان طولانیتری داشته باشد.
هزینه اجرای حکم خلع ید
هزینهای که برای طرح دعوا و اجرای حکم خلع ید ملک در نظر گرفته میشود، مطابق با مبلغی میباشد که برای دعاوی مالی غیرمنقول مانند ملک تعیین شده است.
هزینه دادرسی این دعواها طبق ارزش معاملاتی ملک یا زمین در منطقه مورد نظر محاسبه میشود. توجه به این نکته نیز ضروری است که مشاع بودن یا نبودن زمین در محاسبه این هزینه تأثیری نخواهد داشت.
نکاتی درباره خلع ید
نکات مهمی که باید در مورد این دعوا بدانید، به شرح زیر است:
- برای طرح این دعوا، داشتن اسناد رسمی ملک یا حکم قطعی ثبت مالکیت الزامی است.
- شورای حل اختلاف تنها میتواند به دعاوی کمتر از 20 میلیون تومان رسیدگی کند، بنابراین برای طرح دعوای خلع ید لازم است که فرد به دادگاه مراجعه کند.
- علاوه بر فردی که مالک خانه، زمین و … است، کسی که در منافع آن شریک است نیز میتواند این دعوا را مطرح کند.
- همزمان با طرح دعوا، مالک میتواند برای الزام به پرداخت اجرتالمثل ایام تصرف با توجه به نظر کارشناسی اقدام کند.
نمونه دادخواست دعوا خلع ید
جهت طرح دعوا باید نحوه تنظیم دادخواست این دعوای حقوقی را بشناسید. در ادامه، یک نمونه دادخواست خلع ید را ارائه میدهیم:
خواهان: …
خوانده: …
وکیل: …
تعیین خواسته و بهای آن: خلع ید به……. ریال به انضمام کلیه خسارات قانونی
دلایل و منضمات: کپی مصدق سند مالکیت، معاینه و تحقیق محلی با جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری
ریاست محترم مجتمع قضائی ……
باسلام احتراماً به استحضارمی رساند:
به موجب سند مالکیت شماره……. دانگ پلاک ثبتی/ بخش «شماره و نام شهرستان» واقع در نشانی متعلق به اینجانب است.
نظر به اینکه خوانده/خواندگان بدون اذن و اجازه اینجانب پلاک ثبتی مذکور را در تصرف غاصبانه خود گرفته و با وصف مراجعات مکرر از رفع تصرفات غاصبانه خود و تحویل آن به اینجانب امتناع مینماید.
فلذا با تقدیم این دادخواست مستندات به ماده ۳۰۸ و ۳۱۱ قانون مدنی صدور حکم به خلع ید غاصبانه خوانده/خواندگان جزء پلاک ثبتی فوقالذکر به انضمام کلیه خسارات و هزینه دادرسی مورد استدعاست.
جمع بندی
زمانی که شخص یا اشخاصی اقدام به تصرف مال غیرمنقول بدون اجازه مالک مال میکنند، مالک میتواند دعوای خلع ید را مطرح کند.
با طرح این دعوا، دادگاه مدارک و اسناد رسمی را بررسی کرده و حکم تخلیه مال غیرمنقول مانند خانه یا زمین را صادر میکند.
در صورتی که میخواهید این دعوا را در دادگاه مطرح کنید، میتوانید از وکیل تصرف عدوانی مؤسسه حقوقی دادسو کمک بگیرید.
سؤالات متداول
خلع ید یعنی چه؟
زمانی که شخص یا اشخاصی یک مالی را تصرف میکنند، دعوای خلع ی مطرح میشود تا اموال مربوطه پس گرفته شوند.
آیا امکان طرح دعوای خلع ید و تصرف عدوانی به صورت همزمان وجود دارد؟
طبق ماده ۶۵ قانون آیین دادرسی مدنی امکان طرح چندین دعوا برای هر فرد وجود دارد. با توجه به اینکه دعوای خلع ید و تصرف به صورت عدوانی یک منشأ دارند، متقاضی میتواند هر دو دعوا را با هم مطرح کند و دادگاه به این دعواها طبق سلسله مراتب تعیینشده رسیدگی خواهد کرد.
آیا بدون سند رسمی میتوان دادخواست خلع ید داد؟
به طور معمول، دعوای خلع ید با ارائه سند عادی در محاکم حقوقی پذیرفته نمیشود؛ اما تحت شرایط خاصی امکان رسیدگی به این دعوا با قولنامه نیز وجود دارد.
آیا دادخواست خلع ید از طریق شکایت کیفری پیگیری میشود؟
این دعوا ماهیت حقوقی دارد و صرفاً از طریق دادگاه حقوقی قابل طرح و پیگیری خواهد بود.
