اسناد به دو دسته سند رسمی و عادی تقسیم میشوند. سند عادی نوشتهای است که طرفین قرارداد مابین خود تنظیم میکنند و در دادگاه جهت اثبات حق یا استناد به موضوعی کاربرد دارد.
بر اساس قانون و طبق ماده ۱۲۸۹، سندعادی هر سندی است که فاقد عناصر درجشده در اسناد رسمی باشد. این سند توسط مأمورین رسمی تنظیم نمیشود و ترتیبات تنظیم سند در آن روی نداده است.
امضا، مهر یا اثر انگشت شخص وجود در اسناد عادی دارد؛ ولی از آنجایی که در محلی قانونی و توسط مأموری رسمی تنظیم نشده، سند از نوع عادی خوانده میشود.
بر این اساس، سند ازدواج و املاک اگر در دفترخانه ثبت نشده باشند، جز اسناد عادی شناخته میشوند.
برای این اسناد رونوشتی وجود ندارد و در صورت مفقودی، یافتن مفاد آن ممکن نیست. گاهی اسناد عادی همچون چک و سفته در مقام سند رسمی قرار میگیرند.
در صورتی که در مورد دعاوی ملکی و تعریف سند عادی سؤالی دارید، کارشناسان مؤسسه حقوقی دادسو آماده ارائه مشاوره به شما هستند.
اسناد عادی چیست و چگونه تنظیم میشود؟
بسیاری از افراد در امور روزانه خود و در برخی از معاملات، سندی عادی تنظیم میکنند. سند عادی بین دو نفر تنظیم شده و روی برگهای به صورت مکتوب مهر و امضا میشود.
سند عادی در قانون مدنی و دادگاه معتبر شناخته نمیشود. در قانون مدنی برای رسمی بودن سند ویژگیهایی تعریف شده که اگر این موارد رعایت شود سند رسمی شناخته شده و در غیر این صورت عادی است.
طبق تعریف سند رسمی، نوشته باید توسط مأمور تنظیم شده و ترتیبات قانونی در آن رعایت شده باشد.
در صورتی که دو نفر سندی را بین خود تنظیم و امضا کنند و مأموری رسمی بر آن نظارت نداشته باشد، این سند از نوع عادی خوانده میشود. ابطال سند رسمی تنها از طریق مراجع قضایی امکانپذیر است.
بنابراین هر سندی که ارکان ذکر شده در ماده ۱۲۸۷ را نداشته باشد اما مهر، امضا یا اثر انگشت طرفین روی آن دیده شود را اسناد عادی میخوانند.
کاربردیترین سند عادی، قولنامه است. در صورتی که یک مأمور رسمی در جایی خارج از محل مأموریت خود سند را امضا و ثبت کند، سند عادی خوانده میشود.
برای مثال، اگر مأمور در تهران مأموریت دارد و در یک شهرستان اقدام به ثبت سند کند، سند از نوع عادی است. اسنادی رسمی هستند که مورد تصدیق دفترخانه ثبت اسناد رسمی باشند.
فیلد های "*" اجباری هستند
کدام سند عادی حکم اسناد رسمی را دارند؟
در برخی مواقع، قانون استثنائاتی قائل شده و برخی از اسناد عادی را در حکم سند رسمی خوانده است. طبق ماده ۱۲۹۱ قانون مدنی، این اسناد در دو دسته زیر قرار میگیرند:
- فردی که سند بر علیه او استفاده شده، صدور آن از منتسبالیه را قبول داشته و تصدیق کند.
- در دادگاه ثابت شود فردی که سند را تکذیب کرده، کسی است که امضای او در سند عادی وجود دارد. بر این اساس، اگر به دادگاه ثابت شود که فرد امضای خود را تکذیب میکند، سند اعتبار رسمی به خود میگیرد.
تفاوت سند عادی تجاری با اسناد عادی غیر تجاری
اسناد عادی غیرتجاری ضوابط مشخصی ندارند و میتوان آنها را روی یک برگه با هر سایز و ابعادی، در هر جا و مکانی و در هر زمانی درج کرد.
در حالی که اسناد عادی تجاری همچون چک و سفته دارای شکل و شمایل خاصی هستند، از طرف یک بانک تأیید شدهاند و زمان وصول آن مشخص است. فقدان هریک از مفاد، آن را از سندیت تجاری بودن خارج میکند.
بهتر است سند به صورت عادی تنظیم شود یا رسمی؟
قانونگذار برای برخی نقل و انتقالات افراد را ملزم به تنظیم سند رسمی کرده است تا از چتر حمایتی قانون برخوردار باشند.
بسیاری از افراد برای دوری از تشریفات اسناد رسمی، برخی از معاملات روزمره را به صورت اسناد عادی انجام میدهند که بارزترین نمونه آن، اجاره ملک است.
اجارهنامه در دفتر املاک ثبت میشود و به تشریفات سند رسمی نیاز ندارد؛ اما تحت حمایت قانون است.
اعتبار تنظیم سند برای افراد خارج از کشور نیز به همان اندازه داخل کشور است، به شرطی که نزد یک مأمور قانونی تنظیم شده باشد.
- رادیو دادسو
- پرونده های ملکی
چه مطالبی باید در سند عادی درج شود؟
- اسناد عادی باید شامل مندرجاتی باشند که حق مالی یا مفهومی را برای فرد دیگری اثبات کند. برای مثال، جهت عقد قرارداد اجاره نیاز نیست که مستأجر و صاحبخانه به دفتر املاک مراجعه کنند؛ بلکه میتوانند یک قرارداد مابین خود به امضا برسانند که در آن مدت زمان اجاره ملک و مبلغ رهن و اجاره تعیین شده و مالک و مستأجر آن را امضا کردهاند.
- مهر و امضا مهمترین قسمت یک سند است. سند عادی باید توسط متعهد و فردی که تعهد به نفع آن انجام شده امضا، مهر یا اثر انگشت شود. البته، گاهی در قراردادهایی همچون قبض یا رسید دریافت وجه، امضای یک طرف کافی است.
- شهادت و امضای دو نفر مرد یا یک مرد و دو زن در اسناد عادی مسیر اثبات حق را سادهتر خواهد کرد.
چنانچه فرد قصد داشته باشد مطلبی را به دیگری بدون طرح دعوا و زیر نظر دادگاه اطلاع رسانی کند، میتواند یک اظهارنامه بنویسد.
معایب سند عادی چیست؟
در ادامه میخواهیم با معای اسناد رسمی آشنا شویم. معایب اسناد رسمی عبارتاند از:
- فروش مالی به چند نفر: از آنجاییکه اسناد عادی در جایی ثبت نمیشوند، در نتیجه آن را میتوان به چند نفر انتقال داد. البته این کار جرم است و میتوان متهم را در قالب فروش مال معارض، تحت تعقیب قرار داد.
- عدم امکان دریافت المثنی و استعلام: یکی از مهمترین معایب اسناد عادی این است که در صورت مفقودی، از آنجایی که برای سند رونوشتی وجود ندارد، نمیتوان به مفاد آن دسترسی پیدا کرد و برای آن امکان استعلام وجود ندارد.
- انتقال صوری اموال با سند عادی برای فرار مالیاتی: اگر شخصی سندی را به صورت صوری به فردی انتقال دهد و بعداً مدعی صوری بودن آن شود، این ادعا نیاز به اثبات دارد و فروشنده لازم است خواسته ابطال سند را به دادگاه تقدیم کند.
جمع بندی
سندی که حکم سند رسمی را نداشته باشد، سند عادی خوانده میشود. قولنامه و قراردادهایی که افراد بهصورت روزمره بین خود امضا میکنند، اسناد عادی هستند؛ چرا که نزد مأمور رسمی تنظیم و امضا نشدهاند.
برخی از اسناد رسمی همچون چک و سفته، حکم سند رسمی را دارند و قابل پیگیری هستند. اسناد عادی برای دوری از تشریفات سند رسمی تنظیم میشوند؛ اما در مقام دعوا جهت استناد به حق بهکار نمیروند.
امضای طرفین یا اثر انگشت آنها در تمامی اسناد عادی وجود دارد؛ اما در برخی موارد همچون رسید یا قبض، امضای یک طرف کفایت میکند.
در صورتی که مشکلات سندی و ملکی دارید، میتوانید با وکیل امور ملکی مؤسسه حقوقی دادسو در ارتباط باشید تا راهنماییهای لازم را به شما ارائه دهد.
سؤالات متداول
سند عادی چیست؟
هر سندی که ارکان ذکر شده در ماده ۱۲۸۷ را نداشته باشد اما مهر، امضا یا اثر انگشت طرفین روی آن دیده شود را اسناد عادی میخوانند.
آیا سند عادی اعتبار سند رسمی را دارد؟
خیر؛ اسناد عادی در مقام دعوا، اعتبار اسناد رسمی را ندارند.
قولنامه سند عادی است یا رسمی؟
طبق ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی، قولنامه جزو اسناد عادی است و تنظیم کردن آن در بنگاههای معاملاتی موجب نمیشود که در دسته اسناد رسمی قررا بگیرد.
معایب اسناد عادی چیست؟
امکان فروش مالی به چند نفر، عدم امکان دریافت المثنی و استعلام و انتقال صوری اموال با اسناد عادی برای فرار مالیاتی جزو معایب اسناد عادی هستند.
