مستثنیات دین به اموالی گفته میشود که با وجود بدهکار بودن شخص، قانون برای حفظ حداقل امکانات لازم زندگی او و افراد تحت تکفلش، آن‌ها را از توقیف و فروش برای پرداخت بدهی مستثنا کرده است. به بیان ساده، طلبکار نمی‌تواند هر مالی را از بدهکار توقیف کند؛ بلکه برخی اموال به دلیل نیاز ضروری فرد، تحت حمایت قانون قرار دارند. این موضوع در پرونده‌های مربوط به مهریه، چک، سفته، اجرای احکام دادگاه و اجرای ثبت اهمیت بسیار زیادی دارد.
از مهم‌ترین مصادیق اموال مستثنیات دین می‌توان به منزل مسکونی متناسب با شأن عرفی، اثاثیه ضروری زندگی، آذوقه مورد نیاز، ابزار کار، کتب و وسایل علمی، تلفن مورد نیاز و در برخی موارد ودیعه مسکن اشاره کرد. البته تشخیص اینکه یک مال واقعاً جزء مستثنیات دین هست یا نه، همیشه ساده نیست و به شرایط شخص، نوع مال، ارزش آن و نیاز واقعی بدهکار بستگی دارد.
به همین دلیل، در صورت توقیف اموال، آگاهی از قواعد مستثنیات دین می‌تواند نقش مهمی در اعتراض به توقیف و رفع توقیف مال داشته باشد.
آنچه در این مطلب می خوانید
- مستثنیات دین چیست؟
- قانون مستثنیات دین
- مواد قانونی مستثنیات دین
- مرجع صالح در قانون جدید مستثنیات دین
- مواد قانونی مستثنیات دین برای مهریه
- قانون جدید مستثنیات دین خودرو
- سهم الارث و مستثنیات دین
- قیمت مسکن جهت مستثنیات دین
- مستثنیات دین در اثاثیه مورد نیاز زندگی
- مستثنیات دین در کتاب‌ها و ابزار علمی
- مستثنیات دین و تلفن همراه
- اثبات مستثنیات دین
مستثنیات دین چیست؟
بر اساس قوانین مربوط به اجرای احکام مدنی که در سال 1356 تصویب شد، از لحظه ابلاغ اجرائیه فرد مدیون مؤظف است که طی مدت 10 روز برای پرداخت و تسویه بدهی خود اقدام کند؛در غیر این صورت، فرد طلبکار حق دارد از طریق واحد اجرای احکام در دادگاه، برای توقیف‌کردن اموال او درخواست دهد.
در روند توقیف‌کردن اموال، قانون‌گذار یک سری استثنائات را برای حمایت از حق و حقوق اولیه فرد بدهکار و اشخاص تحت تکفل وی پیش‌بینی کرده است که این موارد را مستثـنیات دیـن نامیده‌اند و از نظر قانونی قابل توقیف و قابل فروش نیستند.
قانون مستثنیات دین
مستثنیات دین بر اساس قوانین مختلف، اعم از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی که در سال 1394 تصویب شد، قانون آیین دادرسی مدنی مربوط به سال 1379، قانون اجرای احکام مدنی تصویب‌شده در 1356 و آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی در سال 1387 تعیین شده است.
کیانا برزگر
مشاور شما در خدمات حقوقی
زهرا سهراب نژاد
مشاور شما در خدمات حقوقی
مواد قانونی مستثنیات دین
مستثنیات دین براساس ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی که در سال 1394 تصویب شده است، موارد زیر را در بر می‌گیرد:
- منزل مسکونی که از نظر عرف در شأن فرد محکوم‌علیه در حالت اعسار او است.
- اسباب و اثاثیه زندگی که برای تأمین خواسته‌ها احتیاجات لازم فرد محکوم‌علیه و سایر افراد تحت تکفل وی ضروری است.
- کتاب‌ها و وسایل علمی و تحقیقاتی برای افراد اهل علم و پژوهش که با شأن آن‌ها تناسب دارد.
- اسباب و ابزار کار اهل کسب و کار، صنعتگران، کشاورزان و سایر افرادی که برای گذران امور ضروری زندگی آن‌ها و افراد تحت تکفلشان ضروری است.
- تلفنی که محکوم‌علیه استفاده می‌کند.
- مبلغی که در هنگام قرارداد اجاره به صاحب مال پرداخت میشود، به شرط آنکه پرداخت مبلغ اجاره بدون آن باعث عسروحرج شود و عین مبلغ مورد نیاز محکوم‌علیه بوده و از شأن وی بالاتر نباشد.
مرجع صالح در قانون جدید مستثنیات دین
مرجع صالح برای تشخیص اینکه آیا یک مالی که معرفی شده، با شأن عرفی محکوم‌علیه متناسب است یا خیر، دادگاه صادرکننده همان حکم خواهد بود.
همچنین، مرجع صالح برای تشخیص این مورد که آیا مال معرفی‌شده، جزو مواد قانونی مستثنیات دین است یا خیر نیز دادگاه اجراکننده حکم میباشد.
حال سؤال پیش می‌آید که اگر مسـتثنیات دیـن به مال دیگر تبدیل شود، آیا مال جدید قابل توقیف است یا همچنان جزو مسـتثنیات دیـن خواهد بود؟
در صورتی که مستثنیات دین به مال دیگری تبدیل شده باشد، به عنوان مثال یک ملک در طرح اجرایی واقع گشته و بهای آن نیز پرداخت شده، بهای آن توقیف‌شدنی است.
البته باید گفت چنانچه فرد مدیون اثبات کند که می‌خواهد با آن پول برای خود منزل دیگری برای زندگی بخرد، قابل توقیف نیست.
مواد قانونی مستثنیات دین برای مهریه
طبق قانون مدنی ایران، موارد مستثنیات دین در پرداخت مهریه، موارد استثنائی در خصوص توقیف‌کردن اموال برای مهریه است که قانون مدنی برای فرد مدیون مد نظر قرار می‌دهد.
محکوم‌علیه در این مبحث به مردی اطلاق میشود که متعهد است به همسر خود مهریه پرداخت نماید. عقد نکاح در جریانات حقوقی یک نوع قرارداد بین طرفین به شمار می‌رود.
در قرارداد عقد نکاح مرد برای پرداخت مهریه به زن متعهد میشود و در صورت مطالبه مهریه توسط زوجه، مرد به پرداخت مهریه محکوم خواهد شد.
در صورتی که مرد برای پرداخت مهریه امتناع بورزد، قانون برای توقیف اموال حتی توقیف ارث پدری برای مهریه اقدام می‌کند تا با فروش اموال منقول و غیرمنقول مرد، مهریه زن پرداخت شود.
قانون جدید مستثنیات دین خودرو
خودرو صرفاً جزو موارد مستثنیات دین قرار نمی‌گیرد؛ اما امکان دارد محکوم‌علیه از آن برای گذران امور ضروری زندگی و کسب و کار خود استفاده کند.
نمونه این افراد شامل فعالیت در تاکسی‌های آنلاین، مشاغل مربوط به وانت‌بارهای اینترنتی و … خواهد شد.
در این شرایط، خودرو در دسته مستثنیات دین مدیون قرار دارد و نمی‌توان آن را توقیف کرد، اما محکوم‌علیه باید فعالیت خود با این خودرو را با اسناد و مدارم قانونی ثابت کند.
در صورتی که از خودرو برای امور شخصی استفاده شود، جزو قانون جدید مستثنیات دین خودرو نیست و می‌توان آن را توقیف کرد.
خودروی تاکسی نیز به دلیل اینکه وسیله گذران امور زندگی است، بی‌شک جزو قانون جدید مستثنیات دین خودرو است؛ حتی خودور تاکسی را نمی‌توان در توقیف اموال آقا برای مهریه نیز توقیف کرد.
همچنین، خودروهای سواری را که شخص از آن برای مسافرکشی و گذران امور زندگی استفاده می‌کند (مانند تاکسی‌های اینترنتی (اسنپ)) هم می‌توان در دسته مستثنیات دین به شمار آورد که البته تأیید این مورد با قاضی اجرای حکم است.
سهم الارث و مستثنیات دین
دعاوی مستثنیات دین تا زمانی قابل اجرا است که فرد مدیون در قید حیات باشد؛ در غیر این صورت، چنانچه فرد فوت شده باشد، وراث نمی‌توانند ادعاهای قابل طرح در این موضوع را بیان کنند و بر اساس قانون کلیه اموال متوفی توقیف خواهد شد.
در واقع، وراث زمانی می‌توانند به ارث دست پیدا کنند که بر اساس قانون، بدهی و کل دین‌های متوفی پرداخت شده باشد.
قیمت مسکن جهت مستثنیات دین
خانه‌ای با متراژ و امکانات متناسب با وضعیت مالی و خانوادگی قابل توقیف نیست. همچنین، در صورتی که تعداد خانه‌های بیشتر از یکی نباشد، قابل توقیف نخواهد بود.
مستثنیات دین در اثاثیه مورد نیاز زندگی
اسباب و اثاثیه اولیه زندگی مانند یخچال، تلویزیون، اجاق گاز، فرش در دسته وسایل مورد نیاز و ضروری زندگی محسوب می‌شوند و قابل توقیف نیستند.
اسباب و اثاثیه اولیه زندگی فقط در شرایطی مسـتثنیات دیـن محسوب میشود که از لحاظ قیمت و کارکرد متعارف باشد.
به عنوان مثال، در صورتی که بهای ریالی یک دست مبلمان محکوم‌علیه گران و باارزش باشد یا قالیچه ابریشمی در خانه وی وجود داشته باشد، نمی‌توان آن‌ها را در دسته اسباب و اثاثیه اولیه زندگی مدیون به حساب آورد.
مستثنیات دین در کتاب‌ها و ابزار علمی
هرچند کتب موجود در کتابخانه یک فرد که برای او ضروری محسوب میشود، مانند کتب پزشکی و تحقیقاتی برای یک پزشک جزو موارد مستثنـیات دین به شمار می‌رود؛ اما کتب غیرپزشکی در این نمونه در دسته مستثنـیات دین نیست و همچنین کتب موجود در یک کتاب‌فروشی هم در دسته مستثنـیات دین به شمار نمی‌رود.
مستثنیات دین و تلفن همراه
تلفن لازم و ضروری محکوم‌علیه شامل تلفن همراه و تلفن ثابت است، ولی در صورتی که شماره تلفن همراه از نظر ارزش ریالی گران‌قیمت باشد (مانند عددها و شماره‌های رند) قابل بازداشت و توقیف است؛ چرا که محکوم‌علیه می‌تواند با یک شماره اعتباری هم امور خودش را بگذراند.
اثبات مستثنیات دین
لیست اموالی که جزو مواد قانونی مستثنیات دین هستند، در قانون به وضوح ذکر شده است.
با این وجود، اثبات این امر که این اموال در شأن فرد بدهکار است یا خیر، به عهده دادگاه صالح است و این امر نیز با عنایت به شرایط مدیون بررسی خواهد شد که آیا متناسب با شأن مدیون بوده یا بالاتر و پایین‌تر از شأن وی است.
شما می‌توانید جهت اثبات مواد قانونی مستثنیات دین، با یک وکیل خبره مشورت می‌کنید.
جمع بندی
مستثنیات دین در حقوق ایران به عنوان یک مبحث مهم و ضروری در فرآیند اجرای احکام و توقیف اموال، به افراد بدهکار کمک می‌کند تا حقوق اساسی خود را حفظ کنند.
این استثنائات به ویژه در خصوص اموالی که برای زندگی شخصی ضروری هستند، مانند مسکن و ابزارهای معیشتی مطرح می‌شوند.
شناخت دقیق مستثنیات دین از سوی بدهکاران و وکلای آن‌ها می‌تواند در حل مشکلات حقوقی بسیاری مؤثر واقع شود. برای مشورت با مشاور حقوقی و کسب راهنمایی‌های قانونی، کارشناسان مؤسسه حقوقی دادسو آماده خدمت‌رسانی به شما هستند.
سؤالات متداول
مستثنیات دین چیست؟
مستثنیات دین به اموالی اطلاق میشود که در صورت داشتن بدهی، از توقیف و فروش به منظور پرداخت بدهی معاف هستند. این اموال شامل مسکن ضروری، وسایل معیشتی و ابزارهای ضروری زندگی میشود.
اگر مسـتثنیات دیـن به مال دیگر تبدیل شود، آیا مال جدید قابل توقیف است یا همچنان جزو مسـتثنیات دیـن میباشد؟
در صورتی که مستثنیات دین به مال دیگری تبدیل شده باشد، به عنوان مثال یک ملک در طرح اجرایی واقع گشته و بهای آن نیز پرداخت شده، بهای آن توقیف‌شدنی است.
آیا خودروی شخصی جزو موارد مستثنیات دین است؟
خودرو صرفاً جزو موارد مستثنیات دین نیست، مگر اینکه وسیله امرار معاش فرد باشد (مانند تاکس و اسنپ).
چه وسایلی از خانه جزو مواد قانونی مستثنیات دین است؟
اسباب و اثاثیه اولیه زندگی مثل یخچال، تلویزیون، اجاق گاز، فرش در دسته وسایل مورد نیاز و ضروری زندگی محسوب می‌شوند.
نظرات کاربران 79
باسلام
بنده دارای فرزندان دوقولوی دختر که سالهاست مادر را از دستدداده و خود ۵۷دساله بیمارو حدود ۴ سال است تحت پوشش کمیته امدادیم ،یکی از دوستان دوفقره چک قدیم داشتم رسید گرفتم به وی امانت دادم ،که نامبرده از شخصی افغانی خیار شور و سرکه که فاسد بوده داده که بعد از گرفتن چک افغانی مجهول المکان و دوست من ورشکست شده،و حال تنها حساب یارانه ای ما مسدود شده ،ایا این تنها امرار معاش ما جز مستثنیات دین نمیباشد
باتشکر ،احمد کریمی
با سلام و احترام
خودرو پراید بنده بابت مهریه توقیف شده و شغل من طی بیست و دو سال گذشته خرید و فروش ایزوگام مواد اولیه و وصول چک و بازار یابی و وصول حساب‌های مشتریان بوده و انجام این امور با وسایل نقلیه عمومی بسیار مشکل و در برخی موارد غیر ممکنه و خودرو در این شغل از ابزار و وسایل ضروری و مورد نیاز است و اثبات این موضوع با استشهاد محلی و شهادت حداقل پنجاه شرکت ایزوگام در دلیجان و شهرهای دیگر و شهادت حداقل دویست مشتری ایزوگام در سراسر کشور قابل اثبات است.
آیا در این صورت خودرو بنده جزو مستثنیات دین محسوب میشود؟با سپاس فراوان
سلام وقت بخیر
بله
باسلام من حیاطی را که بابت مهریه توقیف کردم شوهر اعتراض داده که از میتسنیات دین است من میخام اعتراض بدم تا برامن هم تعلق بگیره نمیدونم چی بنویسم میشه راهنمایی کنین
سلام وقت بخیر
با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
سلام
من از شخصی طلب دارم و ان شخص متواری است بنده برای طلبم خانه ایشان را توقیف کردم
ایشان وکیل گرفتن و گفتند منزل جزو مستثنیات دین میباشد که با ۲ بار مراجعه نیروی اتنظامی گزارش شد که ایشان در این ملک زندگی نمیکنند و همسر سابق و پسر ۲۷ ساله ایشان در این ملک زندگی میکنند و قاضی رای به رد مستثنیات داده
ملک مزایده رفته و بنده برای طلب خودم گرفتم
الان ۵ روز مانده به تنفیظ سند و وکیل ایشان درخواست توقیف امور اجرایی را دادند
آیا مزایده باطل میشود
سلام جناب
اگر طلب شما رو پرداخت کنند معمولا امکان ابطال وجود دارد.
سلام
همسر من یه خونه تو شهرستان داره که در حال حاضر خالیه ، ایشون در حال حاضر در منزلی که به نام منه زندگی‌میکنه ، زن سابقش بابت مهریه شکایت کرده خواستم بپرسم اون خونه که تنها دارایی همسرمه جز مستثنیات دین هست یا نه؟
بله ولی باید ثابت کنه اونجا زندگی میکنه
سلام من کلا نه خونه دارم منزل پدری ساکن هستم فقط یه خودرو پرشیا مدل80 هست که مبلغ خودرو200میلیون میباشد که بنده هم کارگر هستم هم کارگری میکنم هم با خودرو کار نداشته باشم کار میکنم به صورت مسافر کشی خطی اگه برای مهریه توفیق کنه چند درصد خودرو به مهریه می‌تونه برداشت کنه از طریقه قانون
سلام
معمولا یک ماشین که اونم راه درآمدی مرد است جزو مستثنیات دین هست و توقیف نخواهد شد.
با سلام، آیا امتیاز واگذاری یک دوم از یک قطعه زمین ۱۸۰ متری که از سوی محل کار به زوج واگذار می شود و مدیون ، هیچ مسکن و مال دیگری ندارد، جزء مستثنیات دین محسوب می شود یا قابل توقیف است؟ ممنون
سلام وقت بخیر
بله
من از کسی طلبکارمیباشم وبابتش سندملکش دردفترخانه به رهن من زده شد وبجز این،ملک ایشان چندین ساله درتصرف مستاجرمیباشدوایشان وافرادتحت تکلفش دران حضورندارند من درمرحله انتقال سندبودم که طبق قانون وحدت رویه ایشان دادخواست توقف عملیات اجرایی وابطال مزایده داد که درجلسه دادرسی بنده به قاضی گفتم سندملکش دررهن بنده میباشد وملک ایشان چندین ساله اجاره داده شده وایشان وافرادتحت تکلفش دران سکونت ندارند ولی درکمال تعجب قاضی رای به قرار موقت توقف عملیات اجرایی داد وعنوان کرد ملک ایشان جزمستثنیات دین تلقی میگردد خواستم ببینم با این شرایط ومدارک ملک ایشان جزمستثنیات دین محسوب میشود؟؟؟؟
اگر مسـتثنیات دیـن به مال دیگر تبدیل شود(برای مثال منزل را با منزلی دیگری تهاتر شود)، آیا منزل جدید قابل توقیف است یا همچنان جز مسـتثنیات دیـن خواهد بود؟
شأن افراد چگونه تشخیص داده می شود
بادادن دوعدد سکه به مدیر دفتر.