انواع تصرف عدوانی طبق قانون به دو دسته حقوقی و کیفری تقسیم میشود و به معنی تصرف مال غیرمنقول فردی دیگر، به اجبار و بدون رضایت او است.
برای مثال، در تعریف و معنی تصرف عدوانی آمده است که چنانچه فردی بدون رضایت مستاجر یا مالک زمین او را تصرف کند، به این کار تصرف از نوع عدوانی میگویند.
در این مقاله از دادسو میخواهیم به طور کامل به بررسی معنی تصرف عدوانی و نحوه شکایت از فرد متصرف بپردازیم.
در صورتی که در زمینه نکات حقوقی تصرف عدوانی به راهنمایی و اطلاعات بیشتری نیاز دارید، میتوانید با وکیل تصرف عدوانی در تهران مؤسسه حقوقی دادسو در ارتباط باشید.
معنی تصرف عدوانی چیست؟
تصرف عدوانی عملی است که در آن فردی بدون رضایت مالک یا متصرف قانونی، اقدام به تصرف ملک یا مال غیرمنقول (مثل خانه یا زمین) دیگری میکند.
این تصرف ممکن است به صورت قهرآمیز، با تهدید یا به زور صورت بگیرد. در نتیجه، تصرف عدوانی هم جنبه حقوقی و هم جنبه کیفری دارد. از این رو بهتر است با نکات حقوقی تصرف عدوانی آشنا باشید.
جنبه حقوقی این عمل این است که صاحب اصلی ملک میتواند از طریق دادگاه اقدام به بازپسگیری ملک خود کرده و فرد متصرف مشمول مجازات خواهد شد.
طبق قانون، مجازات این عمل ممکن است شامل حبس از یک ماه تا یک سال باشد.
فیلد های "*" اجباری هستند
انواع تصرف عدوانی
انواع تصرف عدوانی طبق قانون به دو دسته حقوقی و کیفری تقسیم میشود که هرکدام شرایط و ویژگیهای خاص خود را دارند.
در ادامه به بررسی انواع تصرف عدوانی میپردازیم:
تصرف عدوانی حقوقی
برای رفع شدن تصرف میتوان متناسب با شرایط، هر دو جنبه حقوقی و کیفری جرم را در دادگاه عمومی مطرح کرد.
تصرف از نوع حقوقی اینگونه بیان میشود: تصرف اموال غیر منقول که متعلق به شخص دیگری است با علم بر اینکه آن مال، به دیگری تعلق دارد. مرجع چنین دعوایی دادگاه عمومی حقوقی خواهد بود.
در این نوع از دعوا نیاز به اثبات مال و احراز آن نیست. همچنین، باید برای دادگاه مشخص شود که آیا متصرف به اینکه مال در اختیار دیگری است آگاهی داشته است یا خیر.
تصرف حقوقی با دادخواست حقوقی طرح دعوا میشود؛ در حالی که در تصرف کیفری نیاز به تقدیم دادخواست نیست.
طرح دعوای حقوقی مجازاتی را برای فرد به نبال ندارد. در انواع تصرف عدوانی حقوقی باید شرایط زیر حاکم باشد:
- خواهان دعوا باید سابقه تصرف داشته باشد: یعنی مثلاً قبل از اینکه شخصی بهزور ملک را تصرف کند، سابقه سکونت و تصرف او محرز باشد. سابقه تصرف عرفی تعیین میشود و زمان آن میتواند کوتاه یا طولانی در نظر گرفته شود.
- موضوع دعوا، مالی غیرمنقول اعم از ملک یا زمین بیان شود.
- تصرف به صورت عدوان یعنی با قهر و زور صورت گرفته باشد.
- خواهان دعوا سابقه تصرف نداشته باشد؛ یعنی شخصی که بهزور ملک را تصرف کرده، پیش از این سابقه سکونت در ملک را نداشته باشد.
تصرف عدوانی کیفری
مرجع این دعوا از انواع تصرف کیفری دادگاه کیفری دو و دادسرا خواهد بود.
اگر فرد در چنین شرایطی بتواند به اثبات برساند که این مال به شخص دیگری تعلق دارد، طبق قانون به یک ماه تا یک سال حبس محکوم خواهد شد.
چنانچه ملک از تصرف خارج شده و متصرف دوباره اقدام به تصرف کند، مجدد رفع تصرف صورت خواهد گرفت و فرد بین ۶ ماه تا دو سال به حبس محکوم میشود.
فرد مدعی باید در این نوع دعوا مالکیت مال غیرمنقول را به اثبات برساند. تحقق دعوای کیفری این تصرف دارای شرایط زیر است:
- موضوع مورد اختلاف مرتبط با اموال غیرمنقول یعنی ملک و زمین باشد.
- تصرف با قهر، زور و غلبه صورت بگیرد.
- فرد مدعی سابقه تصرف در ملک را داشته باشد: یعنی پیش از طرح دعوا در ملک سکونت داشته باشد.
- فرد متصرف که با زور این ملک را بهتصرف درآورده، قبلاً سابقه تصرف ملک برای او محرز نشود.
- مجازات خوانده دعوا بر طبق ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی شامل رفع تصرف، اعاده شرایط بهحالت سابق و مدت معین از حبس میشود.
شرایط تصرف عدوانی
طبق ماده قانون ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی، چنانچه فردی مبادرت به انجام اموری مشخص بکند، تصرف عدوانی صورت گرفته است. شرایط تصرف عدوانی عبارتاند از:
- دیوارکشی
- تغییر حد فاصل
- از بین بردن مرزها
- نهرکشی
- پی کنی
- کرت بندی
- امحای مرز
- حفرچاه در غرس اشجار
- زراعت در اراضی مزروعی اعم از جنگلها و مراتع
- تصرف در اراضی ملی، باغها، قلستانها، مزارع کشت شده یا در آرایش زراعی، منابع آب، پارک ملی، چشمهسار و نهرهای طبیعی، تاسیسات کشاورزی، دامپروری و دامداری
- کشت و صنعت اراضی موروثی
- املاک متعلق به دولت
- رادیو دادسو
- پرونده های ملکی
نحوه شکایت تصرف عدوانی
خواهان در این مورد باید ابتدا به دادگاه عمومی مراجعه کند. در این مورد شما لازم نیست که مالک باشید؛ بلکه ممکن است مستأجری باشید که مالک تصرف را در مدت قرارداد رهن شما انجام داده باشد.
طبق ماده ۱۲ قانون آیین دادرسی، دادگاه صالحه دادگاهی است که مال غیرمنقول در حوزه آن قرار گرفته باشد؛ حتی اگر مالک در آن منظقه ساکن نباشد.
از این رو، باید دعوا از طریق دادگاه عمومی محل مال غیرمنقول مطرح شود. همچنین، طرح دعوای تصرف عدوانی شامل شرایطی است که باید از قبل به آن آگاهی داشته باشید. این شرایط عبارتاند از:
- این دعوا تنها در صورتی بررسی میشود که با زور و ناخواسته صورت گیرد. البته، در قانون به آن اشاره نشده؛ اما لفظ عدوانی دلالت بر این موضوع دارد. پس اگر شما مستأجر بوده و نسبت به مسئلهای با صاحبخانه دچار مشکل شده و قرار بر تخلیه خانه گذاشتهاید، تصرف عدوانی صورت نگرفته است.
- قاضی تنها در صورتی میتواند در این مورد حکم دهد که خوانده پس از تصرف خواهان، اقدام به تصرف اموال غیرمنقول کرده باشد. در غیر این صورت، قاضی نمیتواند حکمی صادر کند.
مدارک لازم برای شکایت تصرف عدوانی
برای اثبات تصرف عدوانی و اقدام قانونی، شاکی باید مدارک مختلفی را به دادگاه ارائه دهد. در ادامه میخواهیم با مدارک لازم برای شکایت تصرف عدوانی آشنا شویم.
اولین قدم ارائه مدارک هویتی شاکی و متهم مانند شناسنامه و کارت ملی است. در مرحله بعد، مدارکی که نشاندهنده مالکیت یا حق تصرف فرد شاکی بر ملک هستند باید ارائه شوند.
این مدارک شامل اسناد رسمی مانند سند مالکیت تکبرگی یا دفترچهای یا اسناد عادی مثل قولنامه و مبایعهنامه معتبر میشود.
همچنین، برای اثبات تصرف عدوانی شواهد و مدارکی باید ارائه شود که نشان دهند ملک توسط فردی به طور غیرقانونی تصرف شده است.
این مدارک شامل عکسها یا فیلمهایی از وضعیت ملک و تصرف آن، شهادت شهود (همسایگان یا افرادی که شاهد تصرف بودهاند)، گزارشهای کلانتری یا پلیس در صورتی که در زمان وقوع حادثه به آنها مراجعه شده باشد و درخواست تأمین دلیل از دادگاه جهت بررسی کارشناس نیز میشود.
مدارک لازم برای شکایت تصرف عدوانی به دادگاه کمک میکنند تا صحت ادعاهای شاکی را تأیید و حکم مناسب را صادر کند.
تصرف عدوانی پارکینگ آپارتمانها به چه صورت است؟
یکی از رایجترین دعواهای تصرف، به پارکینگ ساختمانها مربوط میشود. بارها اتفاق افتاده که مالک برخلاف میل مستأجر، بخشی از پارکینگ را تصرف کرده و از آن استفاده میکند.
چنانچه پارکینگ از موارد مستأجره قید شده باشد، مستأجر میتواند بنابر حقوق خود اقدام به دادخواست کند.
البته در چنین شرایطی کمک گرفتن از یک وکیل توصیه میشود؛ چرا که باید تمامی بندهای اجارهنامه به درستی مورد رؤیت حقوقی قرار گیرد.
وکیل به تمام نکات حقوقی تصرف عدوانی آشنا است و میتواند کمک بسیاری به شما بکند.
تصرف عدوانی در ملک مشاع چگونه است؟
یکی از مشکلاتی که ممکن است در آپارتمانها صورت گیرد، تصرف به حق دیگری است.
برای مثال، اگر شما و فردی دیگر ملکی را به صورت شریکی خریداری و از ابتدا محدوده استفاده را معین کرده باشید؛ اما پس از مدتی شریک شما از حد خود تجاوز کرده و سهم شما را تصرف کند، در این موارد میتوانید دادخواست تصرف را به دادگاه ارائه دهید.
این مورد ممکن است در مورد سرقفلی نیز اتفاق بیفتد. ابتدا توصیه میشود مشکلات بدون مراجعه به دادگاه حل شود؛ در غیر این صورت، قاضی دستور به رفع تصرف ملک مشاع میدهد.
البته، لازم است محدوده پیش از خرید با شفافیت و صراحت معین شود تا مشکلات بعدی را به همراه نداشته باشد.
بر اساس ماده ۱۶۷ قانون دادرسی، چنانچه دو یا چند نفر مال غیرمنقولی را بهتصرف درآورده باشند و بعضی از آنها مزاحم استفاده بعضی دیگر شوند، حکم ممانعت از حق یا مزاحمت خوانده میشود.
تفاوت تصرف عدوانی با خلع ید
در ادامه میخواهیم با تفاوت انواع تصرف عدوانی با خلع ید آشنا شویم. این تفاوتها به شرح زیر هستند:
- دعوای خلع ید شامل تمامی اموال اعم از منقول و غیرمنقول میشود؛ ولی تصرف عدوانی تنها به اموال غیرمنقول تعلق دارد.
- تصرف از نوع عدوانی به دو صورت حقوقی و کیفری مطرح میشود؛ در حالی که خلع ید یک دعوای حقوقی است و به شکل حقوقی قابل درخواست خواهد بود.
- دعوای خلع ید در دسته دعاوی مالی است و هزینه آن مطابق با دعاوی مالی محاسبه میشود؛ اما دعوای عدوانی غیرمالی بوده و هزینه آن به همین ترتیب قابل محاسبه است.
- طرح دعوای خلع ید با تشریفات قانونی صورت میگیرد و اجرای حکم آن قطعی است؛ در حالی که تصرف عدوانی به صرف فوریت مورد رسیدگی قرار میگیرد و دادگاه برای متصرف به صورت موقت، حکم عدم تصرف را صادر میکند.
- دعوای خلع ید باید توسط مالک با ارائه سند بیان شود؛ ولی در نوع عدوانی سابقه تصرف کفایت میکند.
جمع بندی
در این مطلب با معنی تصرف عدوانی آشنا شده و متوجه شدیم یکی از مشکلات رایجی که امروزه در مورد املاک صورت میگیرد، مسئله تصرف است.
چنانچه فردی اموال غیرمنقول یک شخص یعنی ملک، زمین، مغازه و امثال آن را با زور و اجبار به تصرف درآورد، از منظر قانون تصرف عدوانی شناخته شده و در دو حوزه حقوقی و کیفری قابل پیگیری است.
اگر بحث رفع تصرف در میان باشد، رسیدگی حقوقی کفایت میکند؛ اما برای دریافت خسارت باید از لحاظ کیفری بررسی شود.
در مرحله اول پیشنهاد بر سازش و توافق است؛ اما در مراحل بعدی، دادگاه حکم رفع تصرف یا حبس از یک ماه تا یکسال را صادر خواهد کرد.
از آنجاییکه این دعوا با خلع ید تشابه دارد، پیشنهاد میشود برای طرح آن از یک وکیل که با تمام جنبهها و نکات حقوقی تصرف عدوانی آشنا است کمک گرفته شود.
شما میتوانید برای طرح شکایت تصرف عدوانی از وکلای باتجربه و متخصص دادسو کمک بگیرید. برای این کار کافی است از طریق تلفن یا تماس واتساپی با مؤسسه دادسو در ارتباط باشید.
سوالات متداول
تصرف عدوانی چیست؟
تصرف مال غیرمنقول فرد دیگر که بدون رضایت فرد و با اجبار صورت میگیرد.
تصرف اتومبیل جز دعوای تصرف عدوانی است؟
خیر؛ این مبحث تنها به مال غیرمنقول ارتباط دارد.
شرایط تصرف عدوانی چیست؟
خوانده پس از تصرف خواهان، اقدام به تصرف کرده باشد. همچنین، این کار باید با زور و بدون رضایت مالک انجام گرفته باشد.
مدارک لازم برای شکایت تصرف عدوانی چیست؟
مدارک لازم برای شکایت تصرف عدوانی شامل مدارک هویتی شاکی و متهم، مدارک نشاندهنده مالکیت یا حق تصرف فرد شاکی بر ملک مانند سند مالکیت تکبرگی یا قولنامه، عکسها یا فیلمهایی از وضعیت ملک و تصرف آن، شهادت شهود (همسایگان یا افرادی که شاهد تصرف بودهاند)، گزارشهای کلانتری یا پلیس میشود.
