راهنمای اعسار از هزینه دادرسی و ثبت درخواست

اگر توان پرداخت هزینه دادرسی را ندارید، می‌توانید در صورت داشتن شرایط قانونی درخواست اعسار از هزینه دادرسی بدهید. این درخواست برای زمانی است که دارایی شما برای پرداخت هزینه کافی نیست یا به مال خود دسترسی ندارید و به همین دلیل فعلاً امکان پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی را ندارید.

درخواست اعسار از هزینه دادرسی می‌تواند همراه با دادخواست اصلی، تجدیدنظرخواهی یا فرجام‌خواهی مطرح شود و امکان ارائه آن با دادخواست جداگانه نیز وجود دارد. برای پذیرش درخواست، صرف اعلام ناتوانی مالی کافی نیست و وضعیت مالی و دلایلی که برای اثبات اعسار ارائه می‌شود اهمیت دارد.

در دادسو، شرایط مالی متقاضی، مدارک و نحوه طرح درخواست بررسی می‌شود تا مشخص شود اعسار از هزینه دادرسی در پرونده قابل طرح است و چه دلایلی برای اثبات آن باید ارائه شود. در پرونده‌هایی که نیاز به بررسی تخصصی دارند نیز می‌توانید از وکیل اعسار کمک بگیرید.

اعسار از هزینه دادرسی چیست؟

اعسار از هزینه دادرسی به وضعیتی گفته می‌شود که شخص به دلیل کافی نبودن دارایی یا دسترسی نداشتن به مال خود، فعلاً توان پرداخت هزینه دادرسی را ندارد. در چنین شرایطی، اگر اعسار در دادگاه اثبات شود، شخص می‌تواند از معافیت موقت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی استفاده کند.

بنابراین اعسار از هزینه دادرسی لزوماً به معنای نداشتن هیچ مال یا درآمدی نیست. ممکن است شخص دارایی داشته باشد اما در زمان پرداخت هزینه به آن دسترسی نداشته باشد یا درآمد او با توجه به هزینه‌های ضروری زندگی برای پرداخت کامل هزینه دادرسی کافی نباشد.

تفاوت اعسار از هزینه دادرسی و اعسار از پرداخت محکوم‌به

در اعسار از هزینه دادرسی، موضوع ناتوانی شخص در پرداخت هزینه‌ای است که برای رسیدگی قضایی باید پرداخت شود. اما در اعسار از محکوم‌به، شخص به پرداخت مالی محکوم شده و مدعی است توان پرداخت آن را ندارد.

شرایط و آثار این دو نوع اعسار یکسان نیست. برای آشنایی با نوع دوم می‌توانید شرایط اعسار از پرداخت محکوم به را مطالعه کنید.

شرایط اعسار از هزینه دادرسی چیست؟

شرط اصلی این است که متقاضی در زمان پرداخت هزینه دادرسی، به دلیل کافی نبودن دارایی یا در دسترس نبودن مال خود، توان پرداخت آن را نداشته باشد. این وضعیت باید برای دادگاه اثبات شود و صرف ادعای نداشتن پول برای پذیرش اعسار کافی نیست.

دادگاه با توجه به شرایط پرونده و دلایل ارائه‌شده درباره اعسار تصمیم می‌گیرد. بنابراین وضعیت درآمد، دارایی و امکان واقعی دسترسی شخص به منابع مالی می‌تواند در رسیدگی مؤثر باشد.

آیا داشتن مال مانع پذیرش اعسار از هزینه دادرسی است؟

لزوماً خیر. ممکن است شخص مالی داشته باشد اما در زمان پرداخت هزینه دادرسی امکان دسترسی به آن را نداشته باشد. قانون نیز علاوه بر کافی نبودن دارایی، عدم دسترسی به مال را به‌عنوان یکی از وضعیت‌هایی که می‌تواند موجب اعسار شود در نظر گرفته است.

در نتیجه، وجود یک مال به‌تنهایی برای رد درخواست کافی نیست و وضعیت واقعی متقاضی و امکان استفاده از آن مال باید بررسی شود.

آیا تاجر می‌تواند درخواست اعسار از هزینه دادرسی بدهد؟

برای تاجر، مسیر قانونی متفاوت است و دادخواست اعسار او پذیرفته نمی‌شود. تاجری که توان پرداخت هزینه دادرسی را ندارد باید براساس مقررات مربوط به ورشکستگی اقدام کند. با این حال، کسبه جزء مشمول این محدودیت نیستند.

مدارک لازم برای اعسار از هزینه دادرسی

مدارکی که برای درخواست اعسار ارائه می‌شود باید بتواند وضعیت مالی و ناتوانی متقاضی در پرداخت هزینه دادرسی را نشان دهد. نوع مدارک می‌تواند با توجه به شرایط مالی شخص و دلیلی که برای اثبات اعسار به آن استناد می‌کند متفاوت باشد.

اگر متقاضی برای اثبات اعسار به شهادت شهود استناد کند، باید شهادت کتبی حداقل دو نفر که از وضعیت مالی و زندگی او اطلاع دارند به دادخواست ضمیمه شود. بنابراین برخلاف اعسار از پرداخت محکوم‌به، نباید استشهادیه را در تمام پرونده‌های اعسار از هزینه دادرسی بدون توجه به شیوه اثبات، الزامی دانست.

استشهادیه اعسار از هزینه دادرسی باید شامل چه اطلاعاتی باشد؟

اگر اعسار با شهادت اثبات می‌شود، شهادت‌نامه باید اطلاعات کافی درباره وضعیت مالی متقاضی داشته باشد. در آن باید مشخصات، شغل و وسیله امرار معاش متقاضی، ناتوانی او در پرداخت مبلغ هزینه دادرسی و همچنین منشأ اطلاع شهود ذکر شود. مشخصات کامل و اقامتگاه شهود نیز باید روشن باشد.

شاهد اعسار از هزینه دادرسی باید چه شرایطی داشته باشد؟

شاهد باید از وضعیت مالی و زندگی متقاضی اطلاع واقعی داشته باشد. به همین دلیل، صرف آشنایی با شخص کافی نیست و شاهد باید بتواند توضیح دهد اطلاعات او درباره شغل، درآمد، نحوه امرار معاش و وضعیت مالی متقاضی از چه طریقی به دست آمده است.

اگر دادگاه حضور شهود را برای رسیدگی لازم بداند، از متقاضی خواسته می‌شود شهود خود را در جلسه حاضر کند. بنابراین ارائه شهادت کتبی در مواردی که اعسار با شاهد اثبات می‌شود، لزوماً به این معنا نیست که شهود هیچ‌گاه در دادگاه حاضر نمی‌شوند.

نحوه درخواست اعسار از هزینه دادرسی چگونه است؟

درخواست اعسار را می‌توان همزمان با دادخواست مربوط به دعوای اصلی مطرح کرد. همچنین اگر شخص در مرحله تجدیدنظر یا فرجام توان پرداخت هزینه مربوط به آن مرحله را نداشته باشد، امکان طرح ادعای اعسار وجود دارد. درخواست اعسار می‌تواند با دادخواست جداگانه نیز مطرح شود.

در دادخواست باید ناتوانی در پرداخت هزینه دادرسی مطرح شود و دلایل متناسب با وضعیت مالی متقاضی ارائه شود. پس از طرح درخواست، دادگاه به موضوع اعسار رسیدگی می‌کند و در صورت اثبات آن، درباره معافیت تمام یا بخشی از هزینه تصمیم می‌گیرد.

درخواست اعسار را همراه دادخواست اصلی بدهیم یا جداگانه؟

هر دو روش امکان‌پذیر است. می‌توانید ادعای اعسار را همراه درخواست اصلی مطرح کنید یا برای اعسار از هزینه دادرسی دادخواست جداگانه بدهید.

انتخاب شیوه مناسب به مرحله پرونده و شرایط آن بستگی دارد؛ اما اگر مشکل اصلی شما ناتوانی در پرداخت هزینه‌ای است که برای شروع یا ادامه رسیدگی لازم است، بهتر است درخواست اعسار در زمانی مطرح شود که مانع پرداخت هزینه دادرسی بر روند پرونده اثر نگذارد.

اعسار از هزینه دادرسی چگونه اثبات می‌شود؟

اثبات اعسار به وضعیت مالی متقاضی و دلایلی بستگی دارد که برای نشان دادن ناتوانی خود ارائه می‌کند. هدف این است که برای دادگاه روشن شود شخص در زمان پرداخت، توان پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی را ندارد.

یکی از روش‌های پیش‌بینی‌شده، شهادت اشخاصی است که از وضعیت مالی و زندگی متقاضی اطلاع دارند. در این حالت، شهادت کتبی حداقل دو شاهد مطلع باید ارائه شود و دادگاه نیز در صورت نیاز می‌تواند حضور آنها را در جلسه رسیدگی لازم بداند.

بنابراین بهتر است دلایل ارائه‌شده با وضعیت واقعی مالی شخص هماهنگ باشند و اگر از شاهد استفاده می‌شود، شهود اطلاع کافی و مستقیم از شرایط مالی او داشته باشند.

دادگاه صالح برای رسیدگی به اعسار از هزینه دادرسی کدام است؟

درخواست اعسار از هزینه دادرسی به پرونده‌ای مرتبط است که هزینه آن باید پرداخت شود. در مورد اعسار از هزینه تجدیدنظرخواهی یا فرجام‌خواهی، دادگاهی که رأی مورد اعتراض یا فرجام را صادر کرده است درباره اعسار تصمیم می‌گیرد.

به همین دلیل، مرجع رسیدگی به اعسار از هزینه دادرسی را نباید با دادگاه صالح برای اعسار از پرداخت محکوم به یکسان در نظر گرفت؛ هرکدام مقررات و موضوع متفاوتی دارند.

اعسار از هزینه دادرسی در مرحله تجدیدنظر

اگر شخص قصد تجدیدنظرخواهی دارد اما توان پرداخت هزینه دادرسی این مرحله را ندارد، می‌تواند ادعای اعسار از هزینه تجدیدنظرخواهی را مطرح کند. رسیدگی به این درخواست با دادگاهی است که رأی مورد تجدیدنظر را صادر کرده است.
همچنین اگر شخص برای همان دعوا حکم اعسار از هزینه دادرسی گرفته باشد، اصل بر این است که می‌تواند از معافیت در مراحل مربوط به همان دعوا نیز استفاده کند. البته معافیت اصولاً برای هر دعوا جداگانه است و نباید حکم اعسار یک پرونده را به همه پرونده‌های دیگر تعمیم داد.

برای آشنایی کلی با مسیر اعتراض به رأی و تجدیدنظرخواهی می‌توانید راهنمای تجدیدنظرخواهی و اعتراض به رأی دادگاه را مطالعه کنید.

بعد از قبول اعسار از هزینه دادرسی چه می‌شود؟

در صورت اثبات اعسار، متقاضی می‌تواند از معافیت موقت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی همان دعوا استفاده کند. همچنین قانون امکان استفاده از وکیل معاضدتی و معافیت موقت از پرداخت حق‌الوکاله را نیز در نظر گرفته است.

نکته مهم این است که قبول اعسار به معنای بخشیده شدن دائمی هزینه دادرسی نیست. اگر بعداً شخص توان پرداخت تمام یا بخشی از هزینه را پیدا کند، ممکن است ملزم به پرداخت آن شود.

همچنین پذیرش اعسار فقط درباره وضعیت مالی و هزینه دادرسی است و به این معنا نیست که دادگاه دعوای اصلی شخص را نیز پذیرفته است.

آیا می‌توان هزینه دادرسی را قسط‌بندی کرد؟

بله، در شرایطی ممکن است پرداخت تمام هزینه به‌صورت یکجا لازم نباشد. اگر شخص از محل درآمد خود توان پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی را داشته باشد، دادگاه می‌تواند با در نظر گرفتن مبلغ هزینه، میزان درآمد و هزینه‌های ضروری زندگی، مقدار و مدت پرداخت را مشخص کند.
بنابراین نتیجه رسیدگی همیشه فقط بین پرداخت کامل و معافیت کامل نیست و وضعیت واقعی درآمد متقاضی در تصمیم دادگاه مؤثر است.

اگر درخواست اعسار از هزینه دادرسی رد شود چه می‌شود؟

اگر دادگاه دلایل ارائه‌شده را برای اثبات ناتوانی مالی کافی نداند، ممکن است درخواست اعسار پذیرفته نشود. در این وضعیت، ادامه مسیر پرونده و امکان اعتراض به رأی باید با توجه به نوع رأی و مرحله رسیدگی بررسی شود.

جزئیات مربوط به دلایل رد و مسیر اعتراض را در راهنمای رد دادخواست اعسار و روش اعتراض به آن بررسی کرده‌ایم.

آیا طرف مقابل می‌تواند با درخواست اعسار مخالفت کند؟

بله. طرف دعوای اصلی نیز در رسیدگی به اعسار حضور دارد و می‌تواند دلایل خود را درباره وضعیت مالی متقاضی ارائه کند. قانون نیز ارسال نسخه دادخواست اعسار برای طرف دعوای اصلی و تعیین جلسه رسیدگی را پیش‌بینی کرده است.
اگر شما در جایگاه طلبکار یا طرف مقابل با ادعای اعسار مواجه شده‌اید، راه‌های دفاع و ارائه دلایل مالی را در صفحه چگونه ادعای اعسار بدهکار را رد کنیم؟ توضیح داده‌ایم.

اعسار از هزینه دادرسی در پرونده مهریه

اگر دعوای مربوط به مهریه باشد و شخص توان پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد، موضوع اعسار از هزینه دادرسی باید از اعسار و تقسیط خود مهریه تفکیک شود. اولی مربوط به هزینه رسیدگی قضایی است و دومی به توانایی زوج در پرداخت محکوم‌به مهریه مربوط می‌شود.
اگر منظورتان ناتوانی در پرداخت خود مهریه است، شرایط آن را در راهنمای تقسیط و اعسار از پرداخت مهریه بررسی کرده‌ایم.

وکیل اعسار از هزینه دادرسی چه کمکی می‌کند؟

در پرونده اعسار، مهم است که نوع اعسار درست تشخیص داده شود و دلایل ارائه‌شده با وضعیت واقعی مالی متقاضی هماهنگ باشد. وکیل می‌تواند شرایط پرونده، نحوه طرح درخواست و مدارک لازم را بررسی کند و در صورت نیاز، دادخواست و دفاع مربوط به اعسار را تنظیم کند.
اگر درباره امکان طرح درخواست یا مدارک لازم مطمئن نیستید، می‌توانید برای بررسی پرونده از وکیل اعسار کمک بگیرید.

جمع‌بندی

اعسار از هزینه دادرسی برای شخصی است که به دلیل کافی نبودن دارایی یا دسترسی نداشتن به مال خود، فعلاً توان پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی را ندارد. درخواست می‌تواند در مرحله نخستین، تجدیدنظر یا فرجام مطرح شود و پذیرش آن به اثبات وضعیت مالی متقاضی بستگی دارد. در صورت استناد به شهادت نیز باید شرایط مربوط به شهادت‌نامه و شهود رعایت شود.

پذیرش اعسار می‌تواند باعث معافیت موقت از تمام یا بخشی از هزینه دادرسی شود، اما به معنای بخشیده شدن همیشگی هزینه یا پذیرش دعوای اصلی نیست. در دادسو، شرایط پرونده و مدارک متقاضی بررسی می‌شود تا مشخص شود درخواست اعسار باید چگونه مطرح و با چه دلایلی اثبات شود.

سوالات متداول درخصوص اعسار از هزینه دادرسی