اگر به دلیل پرداخت‌نکردن بدهی موضوع حکم دادگاه، دستور جلب شما صادر شده باشد، همچنان می‌توانید دادخواست اعسار ارائه کنید. صدور دستور جلب به معنای از بین رفتن حق درخواست اعسار نیست؛ اما ثبت دادخواست نیز همیشه باعث توقف جلب نمی‌شود. نتیجه به زمان ارائه درخواست، وضعیت پرونده و تصمیم دادگاه بستگی دارد.
اگر دادخواست اعسار را در مهلت قانونی همراه با صورت اموال ارائه کرده باشید، شرایط شما با کسی که پس از پایان مهلت اقدام می‌کند متفاوت است. همچنین برای فردی که هنوز بازداشت نشده و فردی که در بازداشت به سر می‌برد، اقدامات قانونی یکسان نیست. به همین دلیل، پیش از هر اقدامی باید مشخص شود دستور جلب در چه مرحله‌ای صادر شده و آیا قبلاً درخواست اعسار یا تقسیط بدهی ثبت شده است.
در دادسو می‌توانید با کمک کارشناسان حقوقی و وکیل، وضعیت اجراییه، دستور جلب و امکان طرح اعسار را بررسی کنید تا مسیر قانونی متناسب با پرونده مشخص شود. در ادامه توضیح می‌دهیم بعد از حکم جلب چگونه می‌توان درخواست اعسار داد، چه زمانی امکان جلوگیری از بازداشت وجود دارد و پذیرش اعسار چه اثری بر آزادی محکوم‌علیه خواهد داشت.
آیا بعد از صدور حکم جلب می‌توان دادخواست اعسار داد؟
بله. اگر دستور جلب به دلیل پرداخت‌نکردن محکوم‌به صادر شده باشد، محکوم‌علیه همچنان حق دارد برای اثبات ناتوانی مالی خود دادخواست اعسار ارائه کند. حتی اگر مهلت اولیه درخواست اعسار گذشته باشد، امکان ثبت دادخواست از بین نمی‌رود.
بااین‌حال، امکان ثبت اعسار با جلوگیری از اجرای دستور جلب تفاوت دارد. دادگاه باید وضعیت مالی محکوم‌علیه را بررسی کند و صرف ادعای ناتوانی در پرداخت بدهی برای رفع آثار دستور جلب کافی نیست.
برای مثال، اگر شخصی به پرداخت مبلغی محکوم شده و به دلیل نپرداختن آن دستور جلبش صادر شده باشد، می‌تواند پس از صدور دستور نیز درخواست اعسار بدهد. اما اینکه تا زمان رسیدگی بازداشت شود یا بتواند با ارائه تأمین آزاد بماند، به شرایط قانونی پرونده بستگی دارد.
اگر طلبکار معتقد باشد بدهکار توانایی پرداخت دارد و ادعای اعسار او واقعی نیست، می‌تواند با ارائه مدارک از پذیرش درخواست جلوگیری کند. روش‌های این کار را در مقاله چگونه ادعای اعسار بدهکار را رد کنیم؟ توضیح داده‌ایم.
آیا با دادن دادخواست اعسار حکم جلب لغو می‌شود؟
خیر، صرف ثبت دادخواست اعسار بعد از صدور حکم جلب، باعث لغو خودکار دستور جلب نمی‌شود. اثر درخواست اعسار به این بستگی دارد که دادخواست چه زمانی ثبت شده و آیا شرایط قانونی جلوگیری از بازداشت وجود دارد یا خیر.
اگر محکوم‌علیه ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجراییه، دادخواست اعسار را همراه با صورت اموال ارائه کرده باشد، در شرایط مقرر قانونی تا تعیین تکلیف اعسار بازداشت نمی‌شود. بنابراین اگر با وجود چنین درخواستی دستور جلب صادر شده باشد، باید وضعیت ثبت دادخواست و مدارک آن در مرجع اجرای حکم بررسی شود.
اما اگر دادخواست پس از پایان این مهلت ارائه شود، ثبت آن به‌تنهایی مانع بازداشت نیست. در این وضعیت، ممکن است با رضایت محکوم‌له یا ارائه کفیل یا وثیقه معتبر و پذیرش آن از سوی دادگاه، امکان جلوگیری از بازداشت یا آزادی تا مشخص‌شدن نتیجه اعسار فراهم شود.
پس برای پاسخ به این سؤال که آیا اعسار حکم جلب را متوقف می‌کند، ابتدا باید تاریخ ابلاغ اجراییه و تاریخ ثبت دادخواست اعسار مشخص شود.
مشاور شما در خدمات حقوقی
مشاور شما در خدمات حقوقی
مشاور شما در خدمات حقوقی
مشاور شما در خدمات حقوقی
مهلت دادخواست اعسار بعد از حکم جلب چقدر است؟
برای ارائه دادخواست اعسار، مهلت قطعی و غیرقابل تمدیدی وجود ندارد که پس از پایان آن دیگر نتوان درخواست داد. بااین‌حال، مهلت ۳۰ روزه از تاریخ ابلاغ اجراییه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بر امکان جلوگیری از بازداشت اثر می‌گذارد.
اگر محکوم‌علیه در این مدت، دادخواست اعسار را همراه با صورت اموال ارائه کند، از حمایت قانونی مربوط به جلوگیری از بازداشت تا تعیین تکلیف اعسار برخوردار می‌شود؛ البته با رعایت سایر شرایط قانونی.
اگر این مهلت سپری شده باشد، باز هم می‌توان درخواست اعسار داد، اما برای جلوگیری از بازداشت یا آزادی پیش از صدور رأی اعسار، ممکن است ارائه تأمین معتبر یا پذیرش محکوم‌له ضرورت پیدا کند.
نکته مهم این است که مبدأ محاسبه ۳۰ روز، تاریخ صدور حکم جلب یا تاریخ اطلاع شخص از آن نیست؛ بلکه تاریخ ابلاغ اجراییه ملاک است.
نحوه ثبت دادخواست اعسار بعد از حکم جلب
برای ثبت دادخواست اعسار پس از صدور دستور جلب، ابتدا باید مشخص شود محکومیت مالی مربوط به کدام پرونده است، اجراییه چه زمانی ابلاغ شده و آیا قبلاً درباره اعسار تصمیمی گرفته شده است.
مراحل اصلی به این ترتیب است:
- بررسی پرونده اجرایی: رأی محکومیت، اجراییه، تاریخ ابلاغ و وضعیت دستور جلب بررسی شود.
- تهیه صورت اموال: اطلاعات مربوط به اموال، حساب‌های بانکی، مطالبات و نقل‌وانتقالات مالی مطابق مقررات آماده شود.
- آماده‌سازی دلایل ناتوانی مالی: مدارک درآمد، تعهدات مالی و در موارد لازم شهادت شهود جمع‌آوری شود.
- ثبت دادخواست اعسار: درخواست از مسیر قانونی ثبت و برای رسیدگی به دادگاه صالح ارسال شود.
- پیگیری وضعیت دستور جلب: پس از ثبت دادخواست، وضعیت جلوگیری از بازداشت یا امکان ارائه تأمین از مرجع مربوط پیگیری شود.
ثبت دادخواست اعسار جایگزین پیگیری دستور جلب نیست. اگر دستور جلب فعال باشد، لازم است وضعیت آن به‌صورت جداگانه بررسی شود.
برای مطالعه شرایط عمومی، مدارک و شیوه اثبات ناتوانی مالی می‌توانید راهنمای اعسار از پرداخت محکوم به را بخوانید.
اگر حکم جلب صادر شده اما هنوز بازداشت نشده باشیم چه کنیم؟
اگر دستور جلب صادر شده اما هنوز بازداشت نشده‌اید، مهم‌ترین اقدام این است که بدون تأخیر وضعیت پرونده اجرایی و امکان استفاده از حمایت‌های قانونی مربوط به اعسار را بررسی کنید.
اگر قبلاً دادخواست اعسار را در مهلت قانونی همراه با صورت اموال ارائه کرده‌اید، باید مدارک ثبت درخواست و وضعیت رسیدگی را به مرجع اجرای حکم ارائه کنید تا مشخص شود صدور یا ادامه اجرای دستور جلب با وضعیت پرونده سازگار است یا خیر.
اگر تاکنون درخواست اعسار نداده‌اید و مهلت ۳۰ روزه نیز گذشته است، بهتر است دادخواست اعسار را همراه با مدارک لازم ثبت کنید و هم‌زمان درباره امکان معرفی کفیل یا وثیقه معتبر پیگیری داشته باشید.
در این مرحله نباید تصور کرد که دریافت رسید ثبت دادخواست، به معنای توقف دستور جلب است. تا زمانی که مرجع صالح تصمیم لازم را اتخاذ نکرده باشد، ممکن است دستور جلب همچنان قابل اجرا باشد.
آیا بعد از بازداشت هم می‌توان درخواست اعسار داد؟
بله. اگر شخصی به دلیل نپرداختن محکوم‌به بازداشت شده باشد، همچنان می‌تواند دادخواست اعسار ارائه کند. بازداشت مانع رسیدگی دادگاه به ادعای ناتوانی مالی نیست.
در این وضعیت، دادگاه باید دلایل و مدارک اعسار را بررسی کند. اگر شرایط قانونی فراهم باشد، ممکن است شخص تا زمان تعیین تکلیف اعسار با تأمین مناسب آزاد شود یا پس از پذیرش اعسار، زمینه آزادی او فراهم شود.
البته صرف ثبت دادخواست پس از بازداشت به معنای آزادی فوری نیست. وضعیت آزادی به زمان درخواست، تأمین ارائه‌شده و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
آیا با ارائه کفیل یا وثیقه می‌توان آزاد شد؟
در مواردی که دادخواست اعسار پس از مهلت قانونی ارائه شده است، قانون تحت شرایط مشخص امکان آزادی محکوم‌علیه با معرفی کفیل یا ارائه وثیقه معتبر را پیش‌بینی کرده است.
برای استفاده از این امکان، تأمین باید مورد قبول دادگاه قرار بگیرد و شرایط قانونی آن رعایت شود. همچنین پذیرش محکوم‌له نسبت به آزادی محکوم‌علیه بدون تأمین، می‌تواند در وضعیت بازداشت اثرگذار باشد.
بنابراین ارائه هر نوع وثیقه یا معرفی هر شخصی به‌عنوان کفیل، الزاماً به آزادی منجر نمی‌شود. اعتبار و کفایت تأمین باید توسط مرجع صالح بررسی شود.
آیا با پذیرش اعسار، حکم جلب رفع اثر می‌شود؟
اگر دادگاه اعسار محکوم‌علیه را بپذیرد، مبنای ادامه بازداشت بابت ناتوانی در پرداخت یکجای همان محکوم‌به تغییر می‌کند. در چنین شرایطی، مرجع اجرای حکم باید با توجه به رأی اعسار یا تقسیط، درباره رفع اثر از دستور جلب یا آزادی شخص تصمیم بگیرد.
در مواردی که دادگاه اعسار را پذیرفته است، برای آزادی محکوم‌علیه لزوماً نیازی به قطعی‌شدن رأی نیست. بااین‌حال، اگر دادگاه بدهی را قسط‌بندی کرده و پرداخت مبلغی را به‌عنوان پیش‌قسط تعیین کرده باشد، وضعیت پرداخت آن نیز اهمیت دارد.
همچنین پذیرش اعسار به معنای بخشیده‌شدن بدهی نیست. محکوم‌علیه همچنان باید مطابق رأی دادگاه بدهی یا اقساط تعیین‌شده را پرداخت کند. در صورت رعایت‌نکردن تعهدات مالی، ممکن است شرایط قانونی بازداشت دوباره فراهم شود.
اگر دادخواست اعسار رد شود، حکم جلب چه وضعیتی دارد؟
اگر دادگاه درخواست اعسار را رد کند، محکوم‌علیه دیگر نمی‌تواند صرفاً با استناد به آن درخواست، از حمایت قانونی مربوط به جلوگیری از بازداشت استفاده کند. در این وضعیت، اگر محکوم‌به پرداخت نشده و سایر شرایط قانونی وجود داشته باشد، امکان اجرای دستور جلب یا ادامه بازداشت وجود دارد.
البته رد اعسار پایان تمام راه‌های قانونی نیست. محکوم‌علیه ممکن است با توجه به نوع رأی و مهلت اعتراض، امکان تجدیدنظرخواهی داشته باشد. همچنین تغییر واقعی وضعیت مالی می‌تواند در شرایط قانونی مبنای اقدامات بعدی قرار گیرد.
برای بررسی دلایل رد درخواست و روش اعتراض، می‌توانید مقاله رد دادخواست اعسار را مطالعه کنید.
اگر بعد از تقسیط بدهی حکم جلب صادر شود، چه باید کرد؟
گاهی محکوم‌علیه قبلاً درخواست اعسار داده و دادگاه بدهی را قسط‌بندی کرده است؛ اما به دلیل پرداخت‌نکردن اقساط، دوباره با دستور جلب مواجه می‌شود. این وضعیت با درخواست اعسار اولیه تفاوت دارد.
اگر توان مالی شخص پس از صدور حکم تقسیط کاهش پیدا کرده باشد، می‌تواند با ارائه دلایل و مدارک، درخواست تعدیل اقساط بدهد. دادگاه در این رسیدگی، وضعیت مالی جدید او را بررسی می‌کند و درباره تغییر مبلغ یا شرایط پرداخت تصمیم می‌گیرد.
بااین‌حال، صرف ثبت دادخواست تعدیل اقساط، مانع بازداشت بابت اقساط معوق نمی‌شود. همچنین تغییر اقساط آینده لزوماً بدهی اقساط گذشته را از بین نمی‌برد؛ مگر اینکه دادگاه درباره اقساط معوق نیز تصمیم قانونی گرفته باشد.
بنابراین اگر دستور جلب به دلیل نپرداختن اقساط صادر شده است، باید علاوه بر درخواست تعدیل، وضعیت اقساط عقب‌افتاده و راه قانونی جلوگیری از بازداشت را بررسی کرد.
اگر بدهی مربوط به مهریه باشد و زوج توان پرداخت اقساط تعیین‌شده را نداشته باشد، شرایط درخواست تعدیل اقساط و نکات مربوط به اعسار و تقسیط مهریه را می‌توانید جداگانه بررسی کنید.
اعسار بعد از حکم جلب مهریه چه تفاوتی دارد؟
اگر دستور جلب به دلیل پرداخت‌نکردن مهریه صادر شده باشد، زوج نیز در صورت وجود شرایط قانونی می‌تواند دادخواست اعسار ارائه کند. در این وضعیت، زمان ثبت درخواست، وضعیت اجراییه، توان مالی زوج و وجود حکم قبلی تقسیط اهمیت دارد.
برای مثال، اگر زوج پس از صدور دستور جلب برای نخستین بار درخواست اعسار بدهد، وضعیت او با شخصی که قبلاً مهریه‌اش تقسیط شده اما اقساط را پرداخت نکرده متفاوت است. در حالت دوم، ممکن است موضوع اصلی درخواست تعدیل اقساط و تعیین تکلیف مبالغ معوق باشد.
از آنجا که شرایط صدور و اجرای دستور جلب مهریه جزئیات اختصاصی دارد، این موضوع را در مقاله حکم جلب مهریه جداگانه بررسی کرده‌ایم.
وکیل اعسار بعد از حکم جلب چه کمکی می‌کند؟
وقتی دستور جلب صادر شده است، انتخاب اقدام قانونی مناسب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا ثبت دادخواست اعسار همیشه به‌تنهایی برای جلوگیری از بازداشت کافی نیست.
وکیل می‌تواند تاریخ ابلاغ اجراییه، وضعیت درخواست‌های قبلی، دلایل ناتوانی مالی و امکان ارائه تأمین را بررسی کند. همچنین اگر شخص بازداشت شده یا به دلیل نپرداختن اقساط با دستور جلب مواجه باشد، می‌تواند مسیر قانونی متناسب با وضعیت پرونده را مشخص کند.
در دادسو امکان بررسی پرونده و دریافت راهنمایی برای پیگیری درخواست اعسار وجود دارد. برای آشنایی با این خدمات می‌توانید به صفحه وکیل اعسار مراجعه کنید.
جمع بندی
اعسار بعد از حکم جلب امکان‌پذیر است و صدور دستور جلب، حق ارائه دادخواست اعسار را از بین نمی‌برد. بااین‌حال، ثبت درخواست به معنای لغو خودکار دستور جلب نیست. اگر اعسار در مهلت قانونی همراه با صورت اموال ارائه شده باشد، شرایط جلوگیری از بازداشت با زمانی که درخواست پس از پایان مهلت ثبت می‌شود متفاوت خواهد بود.
اگر دستور جلب صادر شده یا شخص در بازداشت است، باید پیش از هر اقدامی وضعیت اجراییه، درخواست‌های قبلی و امکان ارائه تأمین بررسی شود. همچنین اگر جلب به دلیل پرداخت‌نکردن اقساط باشد، ممکن است به‌جای درخواست اعسار اولیه، پیگیری تعدیل اقساط و تعیین تکلیف مبالغ معوق ضرورت داشته باشد.
سوالات متداول
آیا بعد از حکم جلب می‌توان دادخواست اعسار داد؟
بله. حتی پس از صدور دستور جلب نیز امکان ثبت دادخواست اعسار وجود دارد؛ اما اثر آن بر بازداشت به زمان درخواست و شرایط پرونده بستگی دارد.
آیا با ثبت دادخواست اعسار، حکم جلب متوقف می‌شود؟
نه در همه موارد. اگر دادخواست پس از مهلت قانونی ثبت شده باشد، صرف ثبت آن مانع اجرای دستور جلب نیست و ممکن است تأمین معتبر یا پذیرش محکوم‌له لازم باشد.
آیا بعد از بازداشت می‌توان اعسار داد و آزاد شد؟
بله. امکان ارائه دادخواست اعسار پس از بازداشت وجود دارد و آزادی ممکن است با تحقق شرایط قانونی، پذیرش تأمین یا صدور رأی اعسار فراهم شود.
آیا برای اعسار بعد از حکم جلب حتماً باید وثیقه گذاشت؟
خیر. وثیقه در همه پرونده‌ها الزامی نیست. ضرورت ارائه کفیل یا وثیقه به زمان درخواست اعسار و وضعیت قانونی بازداشت بستگی دارد.
اگر حکم جلب به دلیل نپرداختن اقساط باشد، باید دوباره اعسار داد؟
اگر قبلاً حکم تقسیط صادر شده و توان مالی شخص تغییر کرده باشد، معمولاً موضوع درخواست تعدیل اقساط مطرح می‌شود. البته ثبت این درخواست به‌تنهایی مانع بازداشت بابت اقساط معوق نیست.
