اعسار از پرداخت مهریه و شرایط قسط بندی آن

طبق قانون، زن از زمان عقد مالک مهریه است و هر زمان که بخواهد می‌تواند آن را مطالبه کند. اگر مرد توان پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، می‌تواند دادخواست اعسار بدهد و قسط‌بندی آن را درخواست کند. دادگاه پس از بررسی درآمد، دارایی‌ها و هزینه‌های ضروری زندگی زوج، درباره اثبات اعسار و میزان پیش‌قسط و اقساط تصمیم می‌گیرد.

برای پیش‌قسط و اقساط مهریه عدد یا جدول ثابتی وجود ندارد و شرایط هر پرونده به‌صورت جداگانه بررسی می‌شود. اثبات اعسار نیز باعث بخشیده‌شدن مهریه نیست و فقط روش پرداخت آن را از حالت یکجا به اقساطی تغییر می‌دهد. امکان درخواست مهریه بدون طلاق نیز وجود دارد و مطالبه یا قسط‌بندی مهریه الزاماً به جدایی زوجین وابسته نیست.

دادسو با تجربه رسیدگی موفق به صدها پرونده مهریه، تمام مراحل بررسی شرایط، تنظیم دادخواست اعسار و پیگیری قسط‌بندی مهریه را توسط وکیل مهریه متخصص انجام می‌دهد. اگر می‌خواهید پیش از هر اقدام، بهترین مسیر پرونده خود را بدانید، همین حالا با کارشناسان فروش دادسو در ارتباط باشید تا بررسی پرونده شما آغاز شود.

اعسار از پرداخت مهریه چیست؟

اعسار از پرداخت مهریه به شرایطی گفته می‌شود که مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد یا به اموال کافی برای پرداخت آن دسترسی نداشته باشد. در چنین وضعیتی، زوج می‌تواند از دادگاه درخواست کند وضعیت مالی، درآمد، دارایی‌ها و هزینه‌های ضروری زندگی او بررسی شود.

اگر دادگاه پس از بررسی مدارک و وضعیت مالی مرد، اعسار او را بپذیرد، مبلغ مهریه متناسب با توانایی مالی او قسط‌بندی می‌شود. پذیرش اعسار باعث بخشیده‌شدن یا از بین رفتن مهریه نیست و فقط نحوه پرداخت آن را از حالت یکجا به پیش‌قسط و اقساط دوره‌ای تغییر می‌دهد.

قانون جدید قسط بندی مهریه

مهریه از منظر فقهی و حقوقی یکی از حقوق مالی زن است که به محض وقوع عقد نکاح برای زوجه ایجاد می‌شود. قانون‌گذاری جدید که برخی از مقررات اجرایی مهریه را مورد بازنگری قرار داده، مقرراتی را درباره نحوه مطالبه و پرداخت مهریه وضع کرده است.

برخلاف برخی برداشت‌های نادرست، قانون جدید سقف مقدار مهریه را ۱۱۰ عدد سکه تعیین نکرده است. در واقع، طبق قانون مهریه ۱۱۰ سکه، اگر مهریه زن ۱۱۰ سکه یا کمتر از آن تعیین شده باشد، مرد موظف است آن را بپردازد؛ اما برای مبالغ بالاتر، ابتدا تمکن مالی آقا بررسی شده و سپس، در مورد شرایط پرداخت مهریه تصمیم‌گیری می‌شود.

چگونگی انجام تقسیط مهریه در دادگاه

به طور کلی و به زبان ساده مهریه در سه حالت امکان‌پذیر است. حالت اول آقا به هیچ عنوان توان پرداخت مهریه را ندارد، در حالت دوم آقا می‌تواند بخشی از مهریه را بپردازد و در حالت آخر تمامی مهریه را متقبل خواهد شد. در این مقاله ما با حالت اول کاری نداریم می‌توان از راه مستثنیات دین در مهریه این موضوع را پیش برد ولی دو حالت دیگر رو بررسی می‌کنیم.

اگر زوج بخواهد به صورت قسط بندی شده تمامی یا بخشی از مهریه را پرداخت کند، دادگاه بعد از صدور حکم پرداخت مهریه به آقا جهت تنظیم و ارائه دادخواست اعسار خود از پرداخت مهریه سی روز کاری مهلت می‌دهد. اگر آقا تا قبل از این مدت به دادگاه مراجعه کند و اعسار خود را تقدیم دادگاه کند حکم جلب برای مهریه شامل حال او نخواهد شد اما اگر نرود دادگاه درخواست زندان برای مهریه را صادر خواهد کرد.

بعد از اینکه دادگاه اعسار از پرداخت مهریه آقا را پذیرفت، پیش قسط و اقساط ماهانه آقا مشخص می‌گردد. زوج موظف است اقساط مهریه خود را در زمان معین تعیین شده پرداخت نماید.

شرایط اعسار از پرداخت مهریه چیست؟

زوج باید همراه دادخواست اعسار، فهرست کامل اموال منقول و غیرمنقول، حساب‌های بانکی، مطالبات خود از دیگران و نقل‌وانتقالات مالی یک سال گذشته را ارائه کند. دادگاه نیز برای بررسی صحت این اطلاعات می‌تواند درباره درآمد، دارایی‌ها و حساب‌های بانکی او استعلام بگیرد.

اگر وضعیت مالی گذشته زوج نشان‌دهنده توانایی پرداخت مهریه باشد، اثبات از بین رفتن یا خارج شدن اموال از دسترس برعهده خود او خواهد بود. همچنین ناقص‌بودن اطلاعات مالی، پنهان‌کردن دارایی یا ارائه اطلاعات خلاف واقع می‌تواند مانع پذیرش اعسار پرونده مهریه شود.

اعسار مهریه چقدر طول می‌کشد؟

مدت مشخص و ثابتی برای رسیدگی به اعسار مهریه در قانون تعیین نشده است. پس از ثبت دادخواست، دادگاه باید وضعیت مالی زوج را بررسی کند و در صورت نیاز، درباره حساب‌های بانکی، املاک، خودرو و سایر دارایی‌های او استعلام بگیرد. کامل‌بودن مدارک، حضور شهود و حجم پرونده‌های شعبه نیز بر زمان رسیدگی تأثیر دارد.

در عمل، جواب اعسار از پرداخت مهریه ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد. اگر زوجه به ادعای اعسار یا هرکدام از طرفین به رأی صادرشده اعتراض کنند، قطعی‌شدن نتیجه و تعیین نهایی پیش‌قسط و اقساط مهریه زمان بیشتری خواهد برد.

قسط بندی مهریه سالی یک سکه

تصمیم‌گیری در مورد اینکه مهریه سالی یک سکه باشد، بستگی به شرایط زندگی آقا، درآمد او و نظر قاضی دارد.

در حال حاضر، قضات رأی‌های بسیاری در زمینه مهریه سالی یک سکه داده‌اند، اما نمی‌توان گفت که به طور قطع برای همه شرایط این رأی صادر می‌شود. در بعضی مواقع، با توجه به درآمد آقا این امکان وجود دارد که این عدد کمتر یا بیشتر شود.

حداقل پیش قسط مهریه

حداقل پیش قسط مهریه به شرایط زندگی آقا و خانم و نظر قاضی بستگی دارد. با این حال، تجربه نشان داده است که در اکثر موارد بین ۳ تا ۱۰ سکه، به عنوان حداقل پیش قسط مهریه تعیین می‌شود.

اگر مرد توان پرداخت پیش‌قسط مهریه را نداشته باشد چه می‌شود؟

اگر پیش‌قسط تعیین‌شده با توان مالی مرد متناسب نباشد، او می‌تواند با ارائه مدارک مربوط به درآمد، دارایی‌ها و هزینه‌های ضروری زندگی، کاهش پیش‌قسط را از دادگاه بخواهد. در صورت اثبات ناتوانی واقعی، امکان کاهش مبلغ پیش‌قسط وجود دارد.

ثبت درخواست کاهش پیش‌قسط، اجرای رأی قبلی را خودبه‌خود متوقف نمی‌کند. بنابراین تا زمانی که دادگاه تصمیم جدیدی نگرفته است، مرد باید مطابق حکم قبلی عمل کند و نپرداختن پیش‌قسط می‌تواند با درخواست زوجه، موجب ادامه اقدامات اجرایی شود.

دادخواست اعسار برای قسط بندی مهریه

زمانی که آقا توان پرداخت کامل مهریه را ندارد،‌ درخواست اعسار از پرداخت مهریه می‌دهد. اینکه ثبت درخواست اعسار با چه نتیجه‌ای مواجه شود، بستگی به دفاع آقا یا وکیلش در دادگاه اعسار مهریه دارد.

مهلت ثبت دادخواست اعسار مهریه چقدر است؟

زوج از تاریخ ابلاغ اجراییه، ۳۰ روز فرصت دارد دادخواست اعسار خود را همراه با فهرست کامل اموال ارائه کند. اگر دادخواست در این مهلت ثبت شود، تا زمانی که درخواست اعسار مسترد نشده یا به موجب حکم قطعی رد نشده باشد، مرد به دلیل نپرداختن مهریه حبس نمی‌شود.

بعد از پایان این مهلت نیز امکان ثبت دادخواست اعسار وجود دارد؛ اما ارائه درخواست به‌تنهایی مانع حبس نیست.

مدارک لازم برای دادخواست اعسار مهریه

زوج باید مدارکی را ارائه کند که وضعیت مالی، میزان درآمد و ناتوانی او در پرداخت یکجای مهریه را نشان دهند. مهم‌ترین مدارک لازم برای دادخواست اعسار مهریه عبارت‌اند از:

• تصویر دادنامه محکومیت به پرداخت مهریه و اجراییه صادرشده
• فهرست کامل اموال منقول و غیرمنقول
• مشخصات حساب‌های بانکی و موجودی آن‌ها
• فهرست مطالبات زوج از اشخاص دیگر
• اطلاعات نقل‌وانتقالات مالی یک سال قبل از ثبت دادخواست
• فیش حقوقی، قرارداد کاری یا مدارک مربوط به میزان درآمد
• استشهادیه کتبی و مشخصات شهود، در صورت استناد به شهادت آن‌ها

اگر فهرست اموال ناقص باشد یا زوج اطلاعات مالی خود را به‌درستی اعلام نکند، ممکن است دادگاه ادعای او را نپذیرد.

استشهادیه اعسار مهریه و شرایط شهود

اگر اثبات اعسار به شهادت شهود نیاز داشته باشد، زوج باید استشهادیه کتبی حداقل دو شاهد مطلع را به دادخواست پرونده اضافه کند. شاهد باید برای مدتی با زوج در ارتباط بوده و از شغل، میزان درآمد، نحوه تأمین هزینه‌های زندگی و وضعیت مالی او اطلاع کافی داشته باشد.

شهود باید منبع اطلاعات خود و علت ناتوانی زوج در پرداخت یکجای مهریه را در استشهادیه توضیح دهند. دادگاه نیز می‌تواند حضور آن‌ها را در جلسه رسیدگی الزامی کند و درباره دارایی‌ها، درآمد و شرایط زندگی زوج از آنان سؤال بپرسد.

مراحل رسیدگی و جلسه دادگاه اعسار مهریه

ابتدا دادخواست اعسار همراه با فهرست اموال و سایر مدارک از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می‌شود. پرونده برای رسیدگی به دادگاه صالح ارسال و دادخواست به زوجه ابلاغ خواهد شد تا در صورت داشتن دلیل درباره اموال یا توانایی مالی مرد، آن را ارائه کند.

دادگاه پس از بررسی مدارک، استعلام حساب‌ها و دارایی‌ها و در صورت لزوم شنیدن اظهارات شهود، درباره پذیرش یا رد اعسار تصمیم می‌گیرد. اگر ناتوانی مرد در پرداخت یکجای مهریه احراز شود، دادگاه در همان رأی میزان پیش‌قسط و نحوه پرداخت اقساط را تعیین می‌کند.

به نقل از گفته قوه قضائیه ایران؛

بر اساس مقررات مربوط به اعسار و رویه قضایی دادگاه‌های خانواده، در صورتی که زوج توان پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، دادگاه با بررسی وضعیت مالی و دارایی‌های وی می‌تواند حکم به تقسیط مهریه صادر کند. میزان پیش‌قسط و اقساط ماهانه نیز با توجه به درآمد، هزینه‌های زندگی و نظر قاضی تعیین می‌شود.

آیا جدول ثابتی برای پیش‌قسط و اقساط مهریه وجود دارد؟

هیچ جدول ثابت و قانونی برای تعیین پیش‌قسط و اقساط مهریه در سال ۱۴۰۵ وجود ندارد. بنابراین نمی‌توان برای همه پرونده‌ها مشخص کرد که پیش‌قسط مهریه چند سکه است یا مرد باید ماهانه و سالانه چند سکه پرداخت کند.

دادگاه میزان پیش‌قسط و اقساط را براساس درآمد، شغل، دارایی‌ها، هزینه‌های ضروری زندگی، تعداد افراد تحت تکفل و توانایی واقعی مرد در پرداخت تعیین می‌کند. به همین دلیل ممکن است میزان اقساط مهریه در دو پرونده با تعداد سکه یکسان، کاملاً متفاوت باشد و مبلغ یا تعداد اقساط تنها پس از بررسی شرایط همان پرونده مشخص شود.

حدود اقساط مهریه برای کارمندان

چنانچه زوجه تقاضای پرداخت مهریه را داشته باشد و زوج کارمند دولت باشد و اموالی برای پرداخت مهریه نداشته باشد، می‌تواند از حقوق ماهیانه او مهریه را پرداخت کرد. بدین ترتیب، طبق ماده 49 قانون احکام مدنی، بخشی از حقوق مرد (با توجه به داشتن یا نداشتن افراد تحت تکلف مانند فرزند) طی هر ماه کسر می‌گردد و به حساب زن واریز می‌شود.

تقسیط مهریه برای مرد بیکار

زمانی که مرد بیکار بوده و هیچ منبع درآمدی نداشته باشد، حتی اگر اعسار هم توسط دادگاه پذیرفته شود، باز هم مرد وظیفه دارد بخشی از مهریه (پیش‌قسط) را به صورت نقد بپردازد و بقیه آن قسط بندی می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است مهریه سالی یک سکه در نظر گرفته ‌شود؛ زیرا در قانون مهریه حتی بیکاری زوج نیز مانع شرایط پرداخت مهریه نمی‌شود و فقط در مبلغ اقساط تأثیر‌گذار است.

قسط بندی مهریه در طلاق از طرف مرد

زمانی که درخواست طلاق به صورت یک‌طرفه و از جانب مرد مطرح می‌شود، مرجع قضایی هنگام صدور حکم طلاق، تکالیف مالی اعم از مقدار مهریه، نفقه و سایر مطالبات زن را نیز تعیین می‌کند. در قانون جدید طلاق از طرف مرد برای ثبت رسمی طلاق، تعهدات مالی تعیین‌شده باید انجام شود؛ اما در صورتی که مرد توان مالی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، تقسیط مهریه انجام خواهد شد.

قسط بندی مهریه در طلاق به صورت توافقی

در طلاق به صورت توافقی توافقی، زوجین درباره همه امور مرتبط با پایان زندگی مشترک از جمله مهریه، نفقه و اجرت‌المثل توافق می‌کنند. بدین ترتیب، در طلاق توافقی امکان دارد زوجین تصمیم بگیرند که بخشی از مهریه بلافاصله پرداخت شود و الباقی به ‌صورت اقساطی پرداخت گردد.

علاوه بر این، زوجه می‌تواند بخشی یا تمام مهریه را ببخشد یا موافقت کند که باقی‌مانده آن قسط‌بندی شود؛ در این حالت شرط اصلی رعایت اراده آزادانه طرفین و شفافیت در تعیین شرایط پرداخت است.

نحوه اعتراض به قسط‌ بندی مهریه

اعتراض به قسط‌ بندی مهریه هم از جانب زن و هم از جانب مرد امکان‌پذیر است. اگر زن نسبت به حکم دادگاه و نحوه تقسیط مهریه اعتراض داشته باشد، می‌تواند با تهیه لیستی از اموال و دارایی مرد و اثبات توانایی او در پرداخت مهریه اعتراض خود را ثبت کند. در صورتی که مرد به میزان تقسیط مهریه توسط دادگاه معترض باشد، باید ثابت کند تمکن مالی برای پرداخت مبالغ تعیین‌شده را ندارد.

جمع بندی

مهریه دینی است که از هنگام عقد نکاح برعهده زوج قرار می‌گیرد و هر زمان که زن مایل باشد، می‌تواند درخواست گرفتن مهریه را ثبت کند. چنانچه مبلغ مهریه از توانایی مالی مرد خارج باشد، قسط بندی مهریه انجام می‌شود.

مسئله مهریه به خصوص در زمان طلاق بسیار حائز اهمیت است و زوجین در اکثر مواقع به دلیل عدم آگاهی از حقوق خود و اطلاع‌نداشتن از قوانین مربوط به مهریه، ضررها و سختی‌های بسیاری را متحمل می‌شوند. بدین ترتیب، شما می‌توانید از کارشناسان و مشاوران موسسه حقوقی دادسو راهنمایی بگیرید و پرونده خود را به وکلای مجرب ما بسپارید.

سؤالات متداول