اگر شخصی به موجب حکم دادگاه به پرداخت مال یا بدهی محکوم شده باشد، اما توانایی پرداخت یکجای آن را نداشته باشد، میتواند دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به مطرح کند. در صورت اثبات اعسار، بدهی از بین نمیرود؛ بلکه دادگاه با توجه به وضعیت مالی فرد میتواند برای پرداخت مهلت بدهد یا محکومبه را تقسیط کند. قانون، فرد ناتوان از پرداخت بدهی را شخصی میداند که جز مستثنیات دین، مالی برای پرداخت دیون خود ندارد یا به مال خود دسترسی ندارد.
صرف گفتن اینکه توان پرداخت ندارم برای پذیرش اعسار کافی نیست. زمان ثبت دادخواست، صورت کامل اموال، سابقه مالی، درآمد، داراییهای در دسترس و در بعضی پروندهها شهادت شهود در تصمیم دادگاه مؤثر است. بهویژه اگر اجراییه به شما ابلاغ شده باشد، مهلت ۳۰ روزه ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی اهمیت زیادی دارد.
اگر درباره امکان درخواست اعسار، مهلت اقدام یا مدارکی که باید به دادگاه ارائه کنید مطمئن نیستید، میتوانید دادنامه، اجراییه و وضعیت مالی خود را برای بررسی در اختیار کارشناسان دادسو قرار دهید تا مشخص شود در پرونده شما چه مدارکی برای طرح صحیح درخواست لازم است.
اعسار از پرداخت محکوم به چیست؟
محکومبه مالی است که شخص براساس رأی دادگاه مکلف به پرداخت یا تسلیم آن به محکومله شده است. بنابراین، وقتی محکوم علیه توان پرداخت محکوم به را ندارد، میتواند در صورت وجود شرایط قانونی، اعسار خود را مطرح کند.
براساس ماده ۶ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، معسر کسی است که به دلیل نداشتن مالی بهجز مستثنیات دین قادر به پرداخت بدهی خود نیست. اگر مالی وجود داشته باشد اما دسترسی به آن ممکن نباشد نیز میتواند در حکم نداشتن مال باشد؛ البته اثبات در دسترس نبودن آن بر عهده مدیون است.
پذیرش اعسار به معنی بخشیده شدن محکوم به نیست. اگر دادگاه تشخیص دهد محکوم علیه توان پرداخت یکجای بدهی را ندارد اما میتواند آن را بهتدریج بپردازد، امکان صدور حکم تقسیط وجود دارد. در برخی پروندهها نیز ممکن است دادگاه برای پرداخت مهلت تعیین کند.
قواعد عمومی اعسار درباره محکومیتهای مالی مختلف کاربرد دارد؛ اما بعضی بدهیها شرایط و مسائل اختصاصی خود را دارند.
قانون جدید اعسار از محکومبه چیست؟
مبنای اصلی رسیدگی به اعسار از محکومبه، قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و آییننامه اجرایی آن است. این مقررات، موضوعاتی مانند زمان طرح اعسار، تعریف معسر، نحوه اثبات ناتوانی مالی، ارائه صورت اموال، معرفی شهود، رسیدگی دادگاه، تقسیط بدهی و محدودیتهای مربوط به طرح اعسار را مشخص میکنند.
در شهریور ۱۴۰۵ مجلس طرحی برای اصلاح بخشهایی از قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و برخی احکام مربوط به مهریه تصویب کرده است؛ اما تصویب یک طرح در مجلس بهتنهایی به معنی لازمالاجرا شدن آن نیست. در بررسی فعلی، این مصوبه برای طی مراحل قانونی به شورای نگهبان ارسال شده و نباید تا زمان تأیید نهایی و ابلاغ، مقررات پیشنهادی آن را بهجای قانون فعلی اجراشده معرفی کرد.
مشاور شما در خدمات حقوقی
مشاور شما در خدمات حقوقی
مشاور شما در خدمات حقوقی
مشاور شما در خدمات حقوقی
شرایط اعسار از پرداخت محکوم به چیست؟
اصل موضوع در اعسار این است که محکومعلیه توان پرداخت محکومبه را از اموال در دسترس خود نداشته باشد. وضعیت هر پرونده جداگانه بررسی میشود و صرف کم بودن درآمد یا بالا بودن مبلغ بدهی بهتنهایی برای اثبات اعسار کافی نیست.
| موضوع | نکته مهم در این خصوص |
| وجود محکومیت مالی | درخواست باید مربوط به یک محکومیت مالی قابل اجرا باشد. |
| ناتوانی از پرداخت یکجا | فرد باید نشان دهد توان پرداخت کامل محکومبه را ندارد. |
| اموال قابل دسترس | وجود مال کافی میتواند باعث رد اعسار شود. |
| صورت اموال | ارائه فهرست کامل اموال الزامی است. |
| درآمد و معیشت | درآمد، شغل و هزینههای ضروری بررسی میشود. |
| سابقه تمکن | سابقه تمکن یا دریافت مال در برابر دین، اثبات اعسار را دشوارتر میکند. |
| صحت اطلاعات | پنهانکردن عمدی اموال پیامدهای حقوقی و کیفری دارد. |
| تاجر یا شخص حقوقی | باید از مقررات ورشکستگی استفاده کنند، نه دادخواست اعسار. |
قانون تأکید دارد که معسر نباید مال قابل دسترسی، غیر از مستثنیات دین، برای پرداخت بدهی داشته باشد. همچنین اگر بعداً مشخص شود شخص عمداً اموال خود را اعلام نکرده یا برخلاف واقع خود را معسر معرفی کرده است، امکان رفع اثر از حکم اعسار و اعمال ضمانت اجرای قانونی وجود دارد.
مهلت درخواست اعسار از محکومبه چقدر است؟
براساس قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، اگر محکومعلیه تا ۳۰ روز پس از ابلاغ اجراییه، همراه با ارائه صورت کلیه اموال خود دعوای اعسار را مطرح کند، تا زمانی که وضعیت اعسار تعیین تکلیف شود، مشمول حبس مقرر در این ماده نمیشود؛ مگر اینکه دعوای خود را پس بگیرد یا اعسار او با حکم قطعی رد شود.
بنابراین مبدأ این مهلت، تاریخ ابلاغ اجراییه است؛ نه تاریخ صدور حکم یا زمانی که شخص از رأی مطلع شده است.
آیا بعد از پایان مهلت ۳۰ روز هم میتوان دادخواست اعسار داد؟
بله. پایان ۳۰ روز به این معنی نیست که حق طرح دعوای اعسار برای همیشه از بین میرود. محکومعلیه بعد از این مهلت نیز میتواند همراه با صورت اموال خود درخواست اعسار بدهد.
تفاوت مهم در آثار درخواست است. اگر اعسار خارج از مهلت ۳۰ روزه مطرح شده باشد، صرف ثبت دادخواست همان حمایت خودکار داخل مهلت را ایجاد نمیکند. در این وضعیت، برای جلوگیری از حبس یا آزادی تا تعیین تکلیف اعسار، باید تأمین مناسبی مانند پذیرش محکومله، معرفی کفیل یا ارائه وثیقه معتبر، مطابق نظر دادگاه، فراهم شود.
اگر پرونده مربوط به مهریه باشد و اقدام پس از بازداشت یا صدور دستور حکم جلب برای مهریه مطرح شده باشد، شرایط عملی آن باید جداگانه بررسی شود.
دادگاه صالح برای اعسار از محکوم به کدام است؟
براساس قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، دعوای اعسار از پرداخت محکومبه در دادگاه نخستین رسیدگیکننده به دعوای اصلی یا دادگاه صادرکننده اجراییه و به طرفیت محکومله مطرح میشود.
بنابراین خوانده دعوای اعسار همان شخصی است که رأی مالی به نفع او صادر شده است.
در عمل، دادخواست از طریق خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای رسیدگی به مرجع صالح ارسال میشود. پیش از ثبت بهتر است شماره دادنامه، شعبه صادرکننده، شماره پرونده و اجراییه بررسی شود تا اطلاعات دادخواست اشتباه درج نشود.
مدارک لازم برای اعسار از پرداخت محکومبه چیست؟
مهمترین مدارک و اطلاعاتی که بسته به پرونده باید آماده شوند عبارتاند از:
- مدارک هویتی متقاضی
- دادنامه یا اطلاعات کامل رأی محکومیت
- اجراییه و اطلاعات پرونده اجرایی
- لیست کامل اموال و داراییها
- اطلاعات حسابهای بانکی و وجوه نقدی
- مشخصات اموال منقول و غیرمنقول
- مدارک مربوط به شغل و میزان درآمد، مانند فیش حقوقی یا قرارداد کار در صورت وجود
- اطلاعات مطالبات شخص از دیگران
- اطلاعات اموالی که نزد اشخاص ثالث قرار دارد
- فهرست نقلوانتقالات و تغییرات مالی
- مدارک مرتبط با هزینههای ضروری زندگی، در صورت تاثیرگذار بودن برای نشان دادن وضعیت معیشتی
- شهادتنامه و اطلاعات شهود، در مواردی که اثبات اعسار با شهادت انجام میشود.
باید میان مدارکی که قانوناً باید در صورت اموال اعلام شوند و مدارکی که صرفاً برای تقویت ادعای وضعیت مالی ارائه میشوند تفاوت گذاشت. برای مثال فیش حقوقی میتواند مدرک مهمی باشد، اما همه متقاضیان اعسار الزاماً حقوقبگیر نیستند.
صورت اموال برای اعسار شامل چه مواردی است؟
صورت اموال یکی از مهمترین قسمتهای دادخواست اعسار است. متقاضی باید اطلاعات کامل داراییهای خود را به دادخواست ضمیمه کند. این اطلاعات شامل اموال منقول و غیرمنقول، وجوه نقد، حسابها، اموال نزد دیگران، مطالبات و نقلوانتقالات مالی است.
بهطور عملی باید موارد زیر بررسی و اعلام شوند:
- ملک، زمین، آپارتمان یا سهم از ملک
- خودرو و سایر وسایل نقلیه دارای ارزش
- وجه نقد
- حسابهای بانکی و موجودی آنها
- سهام و سایر داراییهای مالی
- اموالی که نزد شخص دیگری قرار دارد
- طلبها و مطالبات از اشخاص دیگر
- نقلوانتقالات و تغییرات مربوط به اموال در بازه قانونی یک سال قبل از طرح دعوای اعسار.
نمونه فرم صورت اموال اعسار
میتوان اطلاعات اولیه را پیش از ثبت دادخواست در جدولی مانند نمونه زیر جمعآوری کرد:
| نوع دارایی | مشخصات | ارزش تقریبی | وضعیت کنونی |
| ملک | پلاک ثبتی / نشانی / میزان سهم | (بسته به ملک) | در مالکیت / توقیف / فاقد دسترسی |
| خودرو | نوع، مدل، پلاک | (بسته به خودرو) | در مالکیت / فروخته شده |
| حساب بانکی | بانک و مشخصات حساب | (بسته به شرایط) | فعال / غیرفعال |
| سهام یا سرمایه | نوع دارایی و محل نگهداری | (بسته به شرایط) | موجود |
| مال نزد دیگری | نام شخص و شرح مال | (بسته به شرایط) | در اختیار شخص ثالث |
| مطالبات | نام بدهکار و مبلغ طلب | (بسته به شرایط) | وصول نشده |
| وجه نقد | مبلغ | (بسته به شرایط) | موجود |
| سایر اموال | شرح کامل | (بسته به شرایط) | (بسته به شرایط) |
این بخش برای ثبت اطلاعات نقلوانتقالات مالی یا داراییهای یک سال اخیر است؛ مانند فروش، خرید، واگذاری یا انتقال ملک، خودرو، سهام و سایر اموال.
- نوع مال: چه چیزی منتقل شده است، مثلاً ملک، خودرو یا سهام
- تاریخ انتقال یا تغییر: زمان انجام معامله یا تغییر مالکیت
- طرف معامله: شخص یا شرکتی که معامله با او انجام شده است
- ارزش معامله: مبلغ یا ارزش تقریبی مال
- علت انتقال: دلیل انجام معامله، مثلاً فروش، خرید، هدیه، تسویه بدهی یا انتقال خانوادگی
اگر فرد در یک بخش دارایی ندارد، بهتر است وضعیت واقعی همان بخش بهصورت شفاف اعلام شود. ناقص گذاشتن عمدی اطلاعات مالی میتواند روند رسیدگی را با مشکل جدی مواجه کند. در یک نظریه مشورتی نیز ارائه صورت اموال بهعنوان تکلیف قانونی متقاضی اعسار مورد تأکید قرار گرفته است.
اعسار از پرداخت محکومبه چگونه اثبات میشود؟
دادگاه تنها به اظهار متقاضی اکتفا نمیکند. پس از ثبت دادخواست، مطابق قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، دادگاه باید با استعلام از مراجع مربوط و روشهای ممکن، وضعیت مالی محکومعلیه را بررسی کند.
در نتیجه مجموعهای از عوامل میتواند در تصمیم دادگاه مؤثر باشد؛ از جمله:
- صورت اموال اعلامشده
- استعلام داراییها
- حسابها و وضعیت مالی
- شغل و میزان درآمد
- سابقه مالکیت و نقلوانتقال اموال
- مطالبات شخص از دیگران
- مدارک ارائهشده از سوی محکومعلیه
- دفاع و مدارک محکومله
- شهادت شهود، در مواردی که به آن استناد شده باشد
بار اثبات اعسار بر عهده چه کسی است؟
پاسخ این سؤال در همه پروندهها یکسان نیست.
اگر وضعیت سابق مدیون نشاندهنده تمکن مالی او باشد یا مدیون در برابر دین مالی دریافت کرده یا به هر طریق مالی به دست آورده باشد، اثبات اعسار بر عهده خود اوست. مگر اینکه ثابت کند آن مال از بین رفته یا دیگر در اختیار او نیست. اما در شرایطی که چنین سابقهای وجود ندارد و خوانده دعوای اعسار نیز نتواند تمکن فعلی یا سابق شخص را اثبات کند و این تمکن برای قاضی نیز محرز نباشد، قانون وضعیت متفاوتی را پیشبینی کرده است.
به همین دلیل، اینکه هرکس دادخواست اعسار داد باید در هر شرایطی همه چیز را با دو شاهد ثابت کند، بیان دقیقی از قانون نیست.
نقش شاهد در اثبات اعسار چیست؟
در بعضی پروندهها متقاضی برای اثبات اعسار به شهادت شهود استناد میکند. در شرایط مقرر، شهادتنامه کتبی حداقل دو شاهد پیشبینی شده است. اما دو شاهد شرط ثابت و بدون استثنا برای تمام پروندههای اعسار نیست.
شاهد نیز نباید فقط بهصورت کلی بگوید این شخص پول ندارد. او باید به اندازهای با وضعیت زندگی و معیشت متقاضی آشنا باشد که بتواند درباره شغل، درآمد، نحوه امرار معاش و نداشتن مال قابل دسترسی برای پرداخت دین، اطلاعات مشخصی ارائه کند.
مراحل ثبت دادخواست اعسار از محکومبه
برای طرح درخواست میتوان مسیر کلی را به شکل زیر در نظر گرفت:
- بررسی رأی و اجراییه
ابتدا شماره پرونده، دادنامه، مبلغ محکومبه، شعبه و وضعیت اجرای رأی مشخص شود.
- محاسبه مهلت ۳۰ روزه
تاریخ ابلاغ اجراییه را بررسی کنید تا مشخص شود درخواست داخل مهلت مقرر مطرح میشود یا بعد از آن.
- تهیه صورت کامل اموال
تمام اطلاعات مقرر طبق مواد قانونی بهویژه املاک، خودرو، حسابها، مطالبات و نقلوانتقالات مربوط جمعآوری شود.
- جمعآوری مدارک مالی
مدارک شغلی، درآمدی، مالی و مستنداتی که وضعیت واقعی متقاضی را نشان میدهد تهیه شود.
- تنظیم دادخواست
خواسته و شرح دادخواست باید با وضعیت واقعی پرونده، رأی و اجراییه هماهنگ باشد.
- ثبت دادخواست
دادخواست از طریق خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به مرجع صالح ارسال میشود.
- ابلاغ دادخواست به محکومله
طرف مقابل از طرح اعسار مطلع میشود و امکان ارائه دفاع و مدارک دارد.
- بررسی وضعیت مالی
دادگاه میتواند استعلامهای لازم را برای روشن شدن وضعیت مالی انجام دهد.
- بررسی شهود در صورت استناد
در پروندههایی که اعسار با شهادت اثبات میشود، اطلاعات و شهادت شهود نیز بررسی خواهد شد.
- صدور رأی
دادگاه با توجه به مجموع مدارک و وضعیت مالی درباره پذیرش یا رد اعسار و در صورت لزوم نحوه پرداخت تصمیم میگیرد.
دادخواست و فرم اعسار از پرداخت محکومبه
دادخواست اعسار باید با اطلاعات پرونده واقعی تنظیم شود. استفاده بدون تغییر از یک نمونه عمومی ممکن است باعث درج اطلاعات ناقص یا نامتناسب با وضعیت فرد شود.
خواسته دادخواست اعسار چگونه نوشته میشود؟
نمونه عمومی خواسته میتواند به این صورت باشد:
صدور حکم بر اعسار از پرداخت یکجای محکومبه موضوع دادنامه شماره … و اجراییه شماره … و عندالاقتضا تقسیط محکومبه متناسب با وضعیت مالی خواهان.
در پروندهای که متقاضی پیشنهاد مشخصی برای نحوه پرداخت دارد میتوان این موضوع را در شرح دادخواست مطرح کرد؛ اما تعیین نهایی نحوه و میزان اقساط با دادگاه است و قانون رقم یا فرمول ثابت برای پیشپرداخت و اقساط تعیین نکرده است. ماده ۱۱ دادگاه را مکلف کرده در تعیین اقساط، درآمد مدیون و معیشت ضروری او را در نظر بگیرد.
نمونه دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه
ریاست محترم شعبه … دادگاه …
با سلام و احترام
اینجانب … فرزند … به شماره ملی …، به موجب دادنامه شماره … مورخ … صادره از شعبه …، به پرداخت مبلغ/مال … در حق آقای/خانم … محکوم شدهام و اجراییه شماره … نیز در تاریخ … به اینجانب ابلاغ شده است.
با توجه به وضعیت فعلی مالی، میزان درآمد و داراییهای اینجانب، امکان پرداخت یکجای محکومبه برایم فراهم نیست. صورت کامل اموال، اطلاعات مالی و سایر مدارک مرتبط با وضعیت درآمد و معیشت اینجانب به پیوست دادخواست ارائه شده است.
در صورت استناد به شهادت: همچنین برای اثبات وضعیت مالی خود به شهادت شهود معرفیشده و شهادتنامههای پیوست استناد میکنم.
با توجه به مراتب فوق و مقررات قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر اعسار از پرداخت یکجای محکومبه موضوع دادنامه و اجراییه فوق و در صورت تشخیص دادگاه، تعیین مهلت یا تقسیط محکومبه متناسب با وضعیت مالی اینجانب را دارم.
نام و نام خانوادگی
امضا
تاریخ
این متن صرفاً نمونه عمومی است و مواردی مانند منشأ بدهی، سابقه دریافت مال، اموال قبلی، نقلوانتقالات و نوع محکومیت میتواند نحوه تنظیم دادخواست را تغییر دهد.
چه مدارکی به دادخواست اعسار پیوست میشود؟
مدارکی دیگر لازم به اشاره هستند که باید به دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به پیوست گردد.
- اطلاعات یا تصویر دادنامه
- اطلاعات اجراییه
- صورت کامل اموال
- مدارک شغلی و درآمدی در صورت وجود
- اسناد مالی مؤثر در پرونده
- مدارک مربوط به مطالبات و داراییها
- شهادتنامه شهود، در صورت استناد به شهادت
نمونه استشهادیه اعسار از محکومبه
اینجانب … فرزند … به شماره ملی … و نشانی … گواهی میکنم که آقای/خانم … را از مدت … سال/ماه میشناسم و به دلیل … با وضعیت زندگی و معیشت ایشان آشنایی دارم.
نامبرده در حال حاضر به شغل … اشتغال دارد و میزان تقریبی درآمد وی … است. براساس اطلاعاتی که از وضعیت مالی و معیشتی او دارم، افزون بر اموال مشمول مستثنیات دین، مال قابل دسترسی کافی برای پرداخت یکجای بدهی موضوع پرونده … در اختیار ندارد.
منشأ اطلاع اینجانب از وضعیت مالی و معیشتی نامبرده: …
نام و نام خانوادگی شاهد
نام پدر
شماره ملی
شغل
نشانی
شماره تماس
امضا و تاریخ
این استشهادیه باید فقط براساس اطلاعات واقعی شاهد تکمیل شود. شاهد باید واقعاً با وضعیت مالی و معیشت متقاضی آشنا باشد؛ زیرا قانون صرف یک تأیید کلی و بدون منشأ اطلاع را کافی نمیداند.
اعسار بعد از حکم قطعی امکانپذیر است؟
بله. قطعی شدن حکم مالی مانع درخواست اعسار نیست و یکی از موقعیتهای رایج طرح این دعوا، مرحله اجرای حکم است.
نکته مهم این است که حکم قطعی، اجراییه و دستور جلب سه مفهوم جداگانهاند. قطعی شدن رأی به معنی پایان راه اعتراض عادی به اصل رأی است؛ اجراییه مرحلهای برای اجرای حکم است و مهلت ۳۰ روزه از تاریخ ابلاغ اجراییه اهمیت پیدا میکند. برای درخواست اعسار نیز لازم نیست فرد منتظر صدور دستور جلب یا بازداشت بماند.
اگر اجراییه ابلاغ شده باشد، بررسی زمان باقیمانده برای اقدام اهمیت بیشتری پیدا میکند. زیرا طرح اعسار در مهلت قانونی با طرح آن پس از مهلت، از نظر آثار مربوط به مهلت قانونی یکسان نیست.
اگر اعسار پذیرفته شود چه میشود؟
پذیرش اعسار باعث حذف اصل محکومبه نمیشود. براساس ماده ۱۱، دادگاه بعد از احراز اعسار میتواند با توجه به شرایط مالی مدیون، برای پرداخت مهلت مناسبی تعیین کند یا در صورتی که شخص توان پرداخت تدریجی داشته باشد، بدهی را تقسیط کند. میزان درآمد و هزینههای ضروری زندگی نیز باید در تعیین اقساط در نظر گرفته شود.
ممکن است در رأی، مبلغی بهعنوان پرداخت اولیه و سپس اقساط تعیین شود؛ اما هیچ رقم یا درصد ثابتی برای پیشپرداخت اعسار همه افراد وجود ندارد و دادگاه باید وضعیت مالی پرونده را بررسی کند. رویه حقوقی نیز میان بخشی که دادگاه توان پرداخت آن را احراز کرده و بخشی که نسبت به آن اعسار پذیرفته شده تفاوت قائل میشود.
همچنین تقسیط بدهی مانع این نیست که اگر بعداً مالی از محکومعلیه شناسایی شد، بخش اجرا نشده محکومبه از آن مال یا مطالبات او وصول شود. تغییر محسوس وضعیت مالی نیز میتواند زمینه درخواست تعدیل اقساط از سوی هر یک از طرفین را فراهم کند.
اگر دادخواست اعسار رد شود چه میشود؟
اگر دادگاه اعسار را نپذیرد، اجرای محکومیت مالی ادامه پیدا میکند و آثار حمایتی ناشی از پذیرش اعسار ایجاد نمیشود. رأی اعسار نیز در چارچوب مقررات دادرسی میتواند قابل اعتراض باشد. قانون همچنین در صورت درخواست محکومله، امکان مطالبه خسارات واردشده ناشی از دعوای اعسار ردشده را پیشبینی کرده است.
آیا طلبکار میتواند با اعسار بدهکار مخالفت کند؟
بله. محکومله طرف دعوای اعسار است و میتواند مدارک و اطلاعاتی درباره اموال، درآمد، سابقه مالی یا توان پرداخت محکومعلیه به دادگاه ارائه کند. دادگاه نیز مستقل از ادعاهای دو طرف، اختیار و تکلیف بررسی وضعیت مالی را دارد.
تفاوت اعسار از محکومبه با اعسار از هزینه دادرسی چیست؟
| اعسار از پرداخت محکوم به | اعسار از هزینه دادرسی |
| مربوط به مالی است که شخص براساس رأی ملزم به پرداخت آن شده است. | مربوط به ناتوانی از پرداخت هزینه لازم برای رسیدگی قضایی است. |
| معمولاً در ارتباط با مرحله اجرای محکومیت مالی مطرح میشود. | هنگام طرح دعوا، اعتراض یا مراحل دادرسی مطرح میشود. |
| مقررات اصلی آن در قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی قرار دارد. | مقررات اختصاصی آن در قانون آیین دادرسی مدنی نیز پیشبینی شده است. |
لازم به ذکر است شرایط، شهود، مدارک و آثار این دو نوع اعسار یکسان نیست.
اعسار محکومبه در پروندههای خاص
قواعدی که تا اینجا گفته شد چارچوب عمومی اعسار از محکومیت مالی است؛ اما نوع دین میتواند مسائل اختصاصی دیگری ایجاد کند.
- اعسار از پرداخت مهریه
اگر شوهر به پرداخت مهریه محکوم شده باشد و توان پرداخت یکجای آن را نداشته باشد، قواعد عمومی اعسار در کنار مقررات و رویههای اختصاصی پرونده مهریه مطرح میشود.
شرایط اعسار مهریه، نحوه قسطبندی، مدارک لازم و موضوع پیشپرداخت را بهصورت جداگانه در صفحه اعسار از پرداخت مهریه توضیح دادهایم.
- اعسار از محکومبه چک
در محکومیت ناشی از چک نیز ممکن است بدهکار در صورت وجود شرایط قانونی، اعسار از پرداخت یکجای محکومبه و تقسیط آن را درخواست کند. با این حال، ماهیت چک، نحوه صدور اجراییه و برخی آثار مالی آن نیاز به بررسی دارد.
- اعسار از پرداخت نفقه
در محکومیتهای مالی مربوط به نفقه معوقه نیز امکان مطرح شدن مسئله اعسار و تقسیط محکومبه وجود دارد.
آیا برای اعسار از محکوم به وکیل لازم است؟
داشتن وکیل برای ثبت دادخواست اعسار الزامی نیست و شخص میتواند شخصاً درخواست خود را مطرح کند. با این حال، تشخیص مهلت، تنظیم صحیح صورت اموال، بررسی بار اثبات، انتخاب مدارک مؤثر و پاسخ به دفاع محکومله در بعضی پروندهها اهمیت زیادی دارد.
اگر مبلغ محکومبه زیاد است، سابقه مالکیت یا نقلوانتقال مال دارید، دادخواست خارج از مهلت ۳۰ روز مطرح میشود یا درباره نحوه اثبات وضعیت مالی ابهام وجود دارد، بررسی پرونده توسط وکیل اعسار میتواند به انتخاب مسیر قانونی متناسب با شرایط پرونده کمک کند.
برای بررسی رأی، اجراییه، وضعیت مالی و مدارک لازم برای درخواست اعسار، میتوانید پرونده خود را با کارشناسان دادسو بررسی کنید.
جمعبندی
اعسار از پرداخت محکومبه زمانی مطرح میشود که فرد توان پرداخت یکجای محکومیت مالی را نداشته باشد. پذیرش اعسار بدهی را حذف نمیکند؛ بلکه بسته به وضعیت مالی شخص میتواند به اعطای مهلت یا تقسیط محکومبه منجر شود. صورت کامل اموال، سابقه مالی، مدارک درآمدی، نحوه اثبات و زمان ثبت دادخواست از مهمترین موضوعاتی هستند که دادگاه در رسیدگی به آنها توجه میکند.
اگر اجراییه برای شما صادر شده است، بهخصوص باید مهلت ۳۰ روزه از تاریخ ابلاغ اجراییه و نحوه ارائه صورت اموال را جدی بگیرید. برای بررسی وضعیت پرونده و تنظیم درخواست متناسب با رأی و وضعیت مالی خود نیز میتوانید از وکیل اعسار کمک بگیرید.
سوالات متداول درخصوص اعسار از پرداخت محکومبه
اعسار از پرداخت محکوم به یعنی چه؟
یعنی محکومعلیه توان پرداخت یکجای مالی را که براساس حکم دادگاه به آن محکوم شده ندارد و از دادگاه میخواهد وضعیت مالی او را بررسی کند. پذیرش اعسار میتواند به مهلت یا تقسیط بدهی منجر شود.
برای درخواست اعسار چند روز مهلت داریم؟
مهلت مهم، ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجراییه است. طرح اعسار همراه با صورت اموال در این مهلت آثار حمایتی مشخصی در ارتباط با حبس دارد.
بعد از ۳۰ روز هم میتوان اعسار داد؟
بله. حق طرح اعسار بعد از ۳۰ روز از بین نمیرود، اما آثار آن با درخواست داخل مهلت یکسان نیست و ممکن است برای جلوگیری از حبس یا آزادی، تأمین یا شرایط دیگری لازم باشد.
دادگاه صالح اعسار از محکومبه کدام است؟
دادگاه نخستین رسیدگیکننده به دعوای اصلی یا دادگاه صادرکننده اجراییه مرجع رسیدگی است و دعوا به طرفیت محکومله مطرح میشود.
آیا برای اعسار حتماً دو شاهد لازم است؟
خیر، دو شاهد در همه پروندهها شرط مطلق نیست.
آیا با قبول اعسار بدهی بخشیده میشود؟
خیر. اعسار اصل بدهی را از بین نمیبرد و معمولاً موجب تعیین مهلت یا پرداخت بدهی به شکل اقساط متناسب با وضعیت مالی میشود.
آیا شرکت یا تاجر میتواند دادخواست اعسار بدهد؟
خیر. دادخواست اعسار از تجار و اشخاص حقوقی پذیرفته نمیشود و این اشخاص در صورت وجود شرایط باید از مقررات ورشکستگی استفاده کنند.
اگر اعسار رد شود چه اتفاقی میافتد؟
اجرای محکومیت مالی ادامه پیدا میکند و رأی اعسار نیز در صورت وجود شرایط قانونی قابل اعتراض است. جزئیات اعتراض باید جداگانه و براساس وضعیت رأی بررسی شود.
