قرارداد رهن، شرایط، نمونه عقد رهن خانه

نمونه قرارداد رهن بابت تضمین چیست؟ قرارداد رهن عهدی است که به ‌موجب آن، مالی به‌ عنوان وثیقه قرار داده می‌شود و یکی از عقودی است که به ‌واسطه آن، معامله‌ای صورت می‌گیرد.

طبق ماده ۷۷۱ قانون مدنی، رهن عقدی است که بر اساس آن، مدیون مالی را به‌ عنوان وثیقه در اختیار داین قرار می‌دهد.

بر این اساس و به عنوان مثال برای عقد رهن باید بگوییم در نمونه قرارداد رهن بابت تضمین، کسی که مؤظف به پرداخت وام یا هزینه رهن است را مرتهن و شخصی ‌که ملک خود را در رهن قرار داده را راهن می‌خوانند.

همچنین، مالی که بین این دو معامله شده عین الرهانه نام دارد.

مؤسسه حقوقی دادسو با بهره‌گیری از بهترین وکیل ملکی تهران آماده ارائه خدمات حقوقی در حوزه نمونه قرارداد رهن بابت تضمین است.

در صورت نیاز به راهنمایی بیشتر در مورد نمونه سند رهنی شخصی می‌توانید از طریق واتس‌اپ یا تماس تلفنی با کارشناسان ما در ارتباط باشید.

ماهیت قرارداد رهن چیست؟

مهم‌ترین سؤالی که در قراردادهای رهن مطرح است، به ماهیت آن برمی‌گردد. ماهیت رهن دوگانه یا با دو تعریف همراه است. قرارداد رهن برای راهن، لازم و برای مرتهن جایز شناخته می‌شود.

راهن نمی‌تواند قرارداد را برهم بزند؛ چون عقدی لازم به او نسبت داده می‌شود که نمی‌توان آن را فسخ کرد. از طرف دیگر، مرتهن هر زمان که بخواهد می‌تواند قرارداد را فسخ کند.

همچنین، راهن و مرتهن می‌توانند در حین قرارداد ذکر کنند که مال مرهون در اختیار کدام طرف معامله باشد.

خاصیت دیگر این قرارداد تبعی بودن آن است. بر این اساس، ابتدا باید مال یا بدهی وجود داشته باشد تا بر مبنای آن قراردادی شکل بگیرد.

به عنوان یک مثال برای عقد رهن، نمی‌توان برای دینی که قرار است در آینده اتفاق بیفتد، وثیقه‌ای تعیین کرد.

همچنین، مال مورد نظر باید عینی باشد و به خریدار تسلیم شود و نمی‌توان پیش از اینکه به مال دسترسی داشت، آن را در وثیقه شخصی قرار داد.

چک و سفته در قرارداد رهن ماهیت عینی ندارد؛ ولی با این ‌حال می‌توان در این مورد از یک وکیل چک کمک گرفت.

قرارداد رهن بابت تضمین چیست؟

این قرارداد یکی از مستندات کاربردی در قانون اساسی است و زمانی صورت می‌گیرد که از گذشته، توافق مالی بین راهن و مرتهن صورت گرفته باشد.

به عنوان یک مثال برای عقد رهن می‌توان به وام‌های بانکی اشاره کرد که بابت آن باید مال قابل وصولی را به‌عنوان وثیقه قرار داد.

درصورتی که قرارداد رهن بابت تضمین مطابق با قانون تهیه و تنظیم شده باشد، صحیح و معتبر خواهد بود.

چنانچه یک وسیله نقلیه با شرایط اقساطی خریداری شود، اما در قرارداد ذکر شده باشد که انتقال سند با پایان یافتن اقساط صورت می‌گیرد، در واقع وسیله نقلیه در گرو یا رهن قرار گرفته است و تا پایان پرداخت اقساط، امکان فروش آن وجود ندارد.

 بدین ترتیب، در صورتی ‌که خریدار مبلغ قسط را نپردازد، فروشنده می‌تواند با فروش وسیله طلب خود را وصول کند.

زمانی که خریدار تمامی اقساط را پرداخت و در واقع وسیله را از رهن خارج کند، اصطلاحاً گفته می‌شود که فک رهن انجام شده است.

نکته‌ای که در قرارداد رهن بابت تضمین وجود دارد این است که در قانون مدنی، رهن یک قرارداد تبعی ذکر شده است.

بدان معنی که از این قرارداد تا زمانی می‌توان استفاده کرد که طبق مندرجات، تعهدات مالی میان دو شخص صورت گرفته باشد.

ویژگی‌های مال معین شده در رهن

مال معین شده در رهن باید ویژگی‌های زیر را داشته باشد:

• اموالی همچون مطالبات و حق سرقفلی را نمی‌توان به ‌عنوان رهن در نظر گرفت. البته، می‌توان سهام بی‌نام شرکت‌ها را به‌ عنوان رهن قرار داد؛ اما اوراق تجاری با نام نمی‌تواند مبلغ قرارداد رهن باشد.
• مالی که در قرارداد رهن ذکر می‌شود باید فیزیکی بوده و وجود خارجی داشته باشد؛ چرا که قرارداد با حبس مال صورت می‌گیرد.
• قراردادن مالی همچون زمین‌هایی که احیا نشده‌اند، مال موقوفه، اموال عمومی و مواد مخدر در رهن جایز نیست؛ چرا که راهن نمی‌تواند مال خود را از این موارد کسب کند.
• ممکن است مبلغ رهن جنسی باشد که فسادپذیر نیست؛ اما به‌ هر دلیلی در شرایط مختلف مورد فساد قرار بگیرد. در چنین شرایطی راهن باید اجناس را پیش از فساد کامل به ‌فروش برساند و سهم باقی مانده را بردارد.
• این مال می‌تواند ملک مشاع باشد که به چند نفر اختصاص دارد؛ اما باید قابل رویت یا استعلام باشد. از این‌ رو، حتماً لازم نیست که مال به ‌یک نفر اختصاص داده شود.

قوانین و قواعد عمومی رهن

بر اساس قانون، باید قواعد زیر را هنگام عقد قرارداد رهن مدنظر قرار داد:

قاعده اول، وجود دین

اولین قاعده رهن وجود بدهی یا دین است؛ چرا که تا دینی وجود نداشته باشد، نمی‌توان وثیقه‌ای برای آن در نظر گرفت. تا زمانی‌که شخصی مدیون نیست، قراردادن وثیقه چه معنایی خواهد داشت؟

قاعده دوم، عین بودن رهن

طبق ماده ۷۷۱ قانون مدنی، مالی که در رهن دیگری قرار داده می‌شود باید مشخص و دارای ارزش ریالی باشد و نمی‌توان منافع مالی از اموال دیگران یا طلبی که از دیگری مقرر شده را به ‌عنوان وثیقه قرار داد.

قاعده سوم قرارداد رهن، تلف شدن وثیقه

چنانچه فردی مالی که به ‌عنوان رهن قرار داده شده را از بین ببرد یا خراب کند، لازم است که عین وثیقه یا رهن را به طلبکار بدهد. حتی اگر تلف‌کننده فردی باشد که رهن با نام او انجام شده است.

یکی از نکاتی که باید در قرارداد رهن به آن توجه کرد این است که در بیشتر موارد، وثیقه برای مدتی کوتاه در اختیار راهن قرار دارد و تا زمانی ‌که رهن به طلبکار به ‌عنوان وثیقه تحویل داده نشود، قراردادی صورت نخواهد گرفت.

در این مدت، راهن حق ندارد عملی را انجام دهد که به ‌ضرر طلبکار است. مثلا اجازه ندارد وثیقه را به دیگری هدیه دهد یا بفروشد.

لازم نیست وثیقه نزد طلبکار باقی بماند و مدیون می‌تواند بلافاصله پس از قبض، آن را پس بگیرد.

برای مثال، اگر ملکی به شخصی رهن داده شود، مدیون یا رهن دهنده همچنان مالک است و می‌تواند در آن ساکن باشد.

در واقع طلبکار مال را قبض نمی‌کند، بلکه در قرارداد ذکر می‌شود که مال به طلبکار واگذار شد و طلبکار بلافاصله آن را به مالک یا بدهکار تحویل داد.

قاعده چهارم، قابل فروش بودن وثیقه

مالی که در قرارداد رهن ذکر می‌شود باید قابل فروش باشد تا طلبکار بتواند در صورت وصول نشدن طلبش، وثیقه را طبق قانون به فروش برساند و طلب خود را وصول کند.

قاعده پنجم، حفظ قرارداد تا زمان ادای دین

برای رهن نمی‌توان زمان تعیین کرد. تا زمانی‌که مرتهن طلبکار باشد، قرارداد رهن به ‌قوت خود باقی است و نمی‌توان وثیقه را بازستاند؛ ولی قرارداد با پرداخت دین تمام شده و وثیقه به بدهکار بازمی‌گردد.

قاعده ششم، فروش وثیقه یا رهینه

طبق ماده ۷۷۷ قانون مدنی، راهن می‌تواند در حین قرارداد به مرتهن وکالت دهد چنانچه بدهی تا زمان مقرر تسویه نشد، طلبکار یا مرتهن آن را فروخته و طلب خود را وصول کند.

در ضمن، اگر در قرارداد ذکر شده باشد که در هیچ حالتی حق فروش وثیقه را ندارد، قرارداد رهن باطل است.

بر اساس ماده ۷۷۹ قانون، چنانچه وکالتی به طلبکار داده نشود و بدهکار نیز دین خود را ادا نکرده باشد، مرتهن می‌تواند به دادگاه مراجعه کرده تا قانون، راهن یا بدهکار را اجبار به ادای دین کند.

قاعده هفتم، قراردادن یک رهینه برای چند دین

بر طبق ماده ۷۷۶ قانون مدنی، بدهکار می‌تواند یک وثیقه را برای چندین بدهی خود قرار دهد و طلبکاران لازم است توافق کنند که وثیقه نزد کدام شخص حفظ شود.

همچنین، چندین بدهکار می‌توانند یک مال را به‌عنوان وثیقه در اختیار طلبکاران قراردهند.

قاعده هشتم، بقای قرارداد رهن در صورت فوت شدن طرفین

بر اساس ماده ۷۷۸ قانون مدنی، قرارداد با فوت طلبکار یا بدهکار فسخ نخواهد شد و به ورثه انتقال می‌یابد؛ اما چنانچه طلبکار از دنیا برود، می‌تواند وصیت کند که وثیقه در اختیار شخصی غیر از ورثه قرار بگیرد.

این شخص باید مورد توافق راهن و مرتهن باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد قراداد رهن در صورت فوت شدن طرفین، می‌توانید از یک وکیل ارث کمک بگیرید.

قاعده نهم، قوانین مختص به منافع رهینه

منافعی که از وثیقه به‌دست می‌آید، چنانچه به آن متصل باشد، همانند چاق شدن گوسفندی که به‌عنوان رهن در نظر گرفته شده است، به‌عنوان رهن در اختیار طلبکار قرار می‌گیرد؛ اما چنانچه منافع همچون شیر گوسفند قابل جداشدن باشد، به‌صاحب مال یا شخص بدهکار تعلق دارد.

البته می‌توان در قرارداد برخلاف آن نیز توافق کرد.

قاعده دهم، تغییر در میزان وثیقه

طبق ماده ۷۹۳ قانون، راهن به‌عنوان صاحب وثیقه نمی‌تواند در آن تغییراتی ایجاد کند که به منافع مرتهن صدمه ایجاد شود؛ مگر اینکه طلبکار این اجازه را داده باشد.

همچنین، در قانون ۷۹۴ ذکر شده انجام اعمالی که باعث بالارفتن ارزش وثیقه می‌شود، مجاز شمرده شده و طلبکار طبق قانون نمی‌تواند مانع آن شود.

نمونه قرارداد رهن بابت تضمین

برای آشنایی بیشتر با قرارداد رهن خانه، به نمونه قرارداد رهن بابت تضمین زیر توجه کنید:

ماده 1- طرفین قرارداد

راهن:

خانم/آقای … فرزند … به شماره شناسنامه …کد ملی … صادره از … متولد … تلفن ثابت … همراه  … به نشانی ….

مرتهن:

خانم/آقای … فرزند … به شماره شناسنامه …کد ملی … صادره از … متولد … تلفن ثابت … همراه  … به نشانی ….

ماده 2- مورد رهن

شش دانگ یک دستگاه آپارتمان مسکونی در طبقه … سمت … به مساحت …. مترمربع قطعه …… تفکیکی دارای پلاک … فرعی از … اصلی مفروز و انتزاعی از پلاک …. فرعی از اصلی نام‌برده واقع در اراضی … بخش … ثبتی شهرستان … و محدوده و مورد ثبت سند مالکیت شماره … مورخ  … صفحه … جلد … به شماره چاپی … صادره به نام … انتقالی مع الواسطه به راهن طبق سند قطعی شماره …مورخ … تنظیمی دفترخانه شماره … و با قدرالسهم از عرصه کل و از سایر مشاعی و مشترک طبق قانون تملک آپارتمان ها و آئین نامه اجرائی آن و با برق اختصاصی شماره پرونده … و به قدرالحصه از برق مشترک شماره پرونده … و از آب مشترک به شماره اشتراک … تلفن شماره … و از گاز شهری شماره شناسایی … منصوبه های در آن.

ماده 3- مال الرهانه

مبلغ …ریال رایج وجه که تمامی آن به‌طور کامل به راهن تسلیم شد و نامبرده به اخذ و تصرف مبلغ مزبور نمود و به سائقه احتیاط اسقاط کافه خیارات ولو خیار غبن به هر مقدار و درجه از دو طرف به‌عمل آمد و حسب الاظهارهما منافع مترههن و عین رهن قبلا به کسی واگذار نشده است.

ماده 4- مدت قرارداد رهن

از تاریخ … لغایت … به مدت …کامل شمسی (معادل … ماه خورشیدی) و ده روز پس از مدت ظرف خیار تعیین گردید.

ماده ۵- شروط قرارداد

• باید توجه داشت که منافع مورد رهن از پیش به‌کسی واگذار نشده و مرتهن با رویت رهینه، حدود و مشخصات، وقوف کامل به محل وقوع، قبول واقع شدن و اقرار بر تصرف و قبض، مورد رهن را بپذیرد.
• تا زمانی‌که فک رهن انجام نشده، راهن اجازه ندارد هیچگونه نقل و انتقالی حتی به‌صور صلح وکیل، وکالت و غیره را نسبت به مورد رهن حتی به‌صورت جزیی و کلی، مفروزا یا مشاعا انجام دهد.
• مورد رهن تا زمان پرداخت کامل مال الرهانه، نزد مرتهن در رهن است.
• فردی که ملک را رهن نموده تا روز تادیه مال الرهانه می‌تواند به‌همراه عائله خود از منافع مورد رهن به‌صورت رایگان بهره ببرد و مکلف است تمامی قبوض برق اختصاصی، تلفن، قدرالسهم برق، گاز و آب اشتراکی را از روز قرارداد تا روز تخلیه بپردازد.
• راهن اجازه دارد پس از تادیه مال الرهانه پس از انقضای مدت قرارداد رهن، با ارائه قبوض مثبته به فک رهن از طریق دفترخانه و دفتر ثبت اقدام کند ولو اینکه آن را به‌نفع مرتهن به صندوق سپرده باشد.
• اگر راهن نتواند مبلغ رهن را در تاریخ مقرر به مرتهن بپردازد، او اجازه دارد از طریق دفترخانه برای وصول آن اقدام کند. در قرارداد رهن، راهن، مرتهن را وکیل خود قرار می‌دهد تا در صورت عدم تادیه مال الرهانه در زمان مقرر، برای فروش عین الرهن اقدام کند و این وکالت پس از فوت مرتهن برای وارثان باقی می‌ماند.
• مرتهن همواره می‌تواند قرارداد را لغو و جهت وصول مطالبات به راهن مراجعه کند و شرط اعراض از رهن، از حقوق راهن است.
• چنانچه راهن لازم نداند تا مدتی از بند 5-5 و مرتهن از بند 5-6 یا 5-7 به‌نفع خود بهره ببرد، همچنان راهن می‌تواند بر مبنای بند 5-4 از مورد رهن استعفا دهد.
• صیغه رهن براساس اظهار، جاری می‌شود.

ماده ۶ – حل اختلاف

در صورتی‌که بین طرفین قرارداد رهن، اختلافی ایجاد شود، ابتدا توصیه می‌شود که از طریق مذاکره اختلافات حل و فصل شود. چنانچه رفع اختلاف صورت نگرفت، موضوع به داوری و مراجع قانونی انتقال پیدا می‌کند. چنانچه مسایل مالی مرتبط با طلاق زوجین باشد، بهتر است از یک وکیل راهنمایی بخواهید.

ماده ۷- نسخه های قرارداد

این قرارداد بر پایه هفت ماده در تاریخ …. به‌تعداد … نسخه با اعتباری یکسان مورد امضا، تنظیم و مبادله قرار گرفت. در پایان، امضای مرتهن، راهن و مهر و امضاء دفترخانه اسناد رسمی ثبت می‌شود.

جمع بندی

یکی از قراردادهای پراستفاده که احتمالا با آن سر وکار داشته‌اید، نمونه قرارداد رهن بابت تضمین است که ضوابط آن در حقوق مدنی ذکر شده است.

در مفاد نمونه قرارداد رهن بابت تضمین قید شده که مورد رهن می‌تواند در اختیار راهن یا مرتهن باشد و حق استفاده‌ آن از راهن گرفته نمی‌شود.

نمونه قرارداد رهن بابت تضمین بین طرفین و با امضای آن‌ها صورت می‌گیرد تا طلبکار بتواند در صورت عدم دریافت مالش، آن را از طریق مراجع وصول کند.

قرارداد رهن خانه با این قرارداد تفاوت دارد و به‌ عنوان پول پیش از آن یاد می‌شود؛ اما در آن نیز مقرراتی شبیه به قرارداد مورد نظر بیان شده است.

اگر سؤال یا ابهامی در مورد نمونه قرارداد رهن بابت تضمین دارید، می‌توانید با کارشناسان و مشاور حقوقی مؤسسه دادسو در ارتباط باشید.

سؤالات متداول