مصادیق عسر و حرج در قانون مدنی

عسر و حرج در قانون مدنی به وضعیتی گفته می‌شود که ادامه زندگی مشترک برای زن با مشقت همراه شود و تحمل آن دشوار باشد. ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی پنج مورد مشخص را به‌عنوان مصادیق عسر و حرج بیان کرده است؛ از جمله ترک زندگی خانوادگی، اعتیاد زیان‌آور، حبس طولانی، سوءرفتار مستمر و برخی بیماری‌های صعب‌العلاج. این موارد حصری نیستند و دادگاه می‌تواند در شرایط دیگری نیز عسر و حرج زن را احراز کند.

در این صفحه بررسی می‌کنیم چه شرایطی از نظر قانون می‌تواند مصداق عسر و حرج باشد و تفاوت این موارد با شروط ۱۲گانه عقدنامه چیست. اگر سؤال شما درباره نحوه اثبات عسر و حرج در دادگاه، مدارک لازم یا اقدام برای طلاق است، این موضوع در صفحه تخصصی دیگری توضیح داده شده است.

در دادسو، شرایط هر پرونده و مبنای قانونی درخواست زن بررسی می‌شود تا مشخص شود وضعیت موجود می‌تواند از مصادیق عسر و حرج باشد یا باید درخواست طلاق از مسیر قانونی دیگری پیگیری شود.

آنچه در این مطلب می خوانید

1. عسر و حرج در قانون مدنی چیست؟
2. مصادیق عسر و حرج در قانون مدنی
3. آیا مصادیق عسر و حرج فقط همین پنج مورد است؟
4. شروط ۱۲گانه عسر و حرج چیست؟

عسر و حرج در قانون مدنی چیست؟

طبق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، عسر و حرج زمانی مطرح می‌شود که ادامه زندگی مشترک برای زن با مشقت همراه شده و تحمل آن دشوار باشد. بنابراین هر اختلاف خانوادگی، نارضایتی یا ناسازگاری به‌تنهایی عسر و حرج محسوب نمی‌شود و شرایط پرونده درخواست طلاق از طرف زن باید توسط دادگاه احراز شود.

مصادیق عسر و حرج در قانون مدنی

همه مشکلاتی که زوجین ممکن است در طول زندگی مشترک با آن‌ها مواجه شوند موجب عسر و حرج زن نمی‌شود؛ بلکه تنها برخی از موارد می‌تواند به عنوان مصادیق عسر و حرج در نظر گرفته شود و زن می‌تواند طبق آن‌ها برای طلاق اقدام کند:

 ترک زندگی خانوادگی توسط مرد

اگر شوهر بدون عذر موجه حداقل شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب در مدت یک سال زندگی خانوادگی را ترک کند، این وضعیت طبق ماده ۱۱۳۰ می‌تواند از مصادیق عسر و حرج زن باشد.

اعتیاد مرد به مواد مخدر یا مشروبات الکلی

اعتیاد شوهر زمانی در ماده ۱۱۳۰ از مصادیق عسر و حرج محسوب شده که به اساس زندگی خانوادگی لطمه وارد کند و مرد نیز از ترک اعتیاد خودداری کند یا امکان الزام او به ترک در مدت لازم وجود نداشته باشد.

همچنین اگر شوهر پس از تعهد به ترک، دوباره به مصرف مواد مخدر یا مشروبات الکلی روی آورد، این وضعیت نیز می‌تواند در درخواست طلاق زن مورد استناد قرار گیرد.

جزئیات شرایط قانونی و روش‌های طلاق از شوهر معتاد را در مطلب اختصاصی این موضوع بررسی کرده‌ایم.

محکومیت قطعی به حبس بیشتر از 5 سال

محکومیت قطعی شوهر به حبس پنج سال یا بیشتر یکی دیگر از مصادیقی است که در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی ذکر شده است. در صورت احراز این شرایط، زن می‌تواند برای طلاق به عسر و حرج استناد کند.

ضرب‌وشتم یا سوءرفتار مستمر شوهر

ضرب‌وشتم یا هرگونه سوءرفتار زوج به صورت مستمر که با توجه به شرایط زن عرفاً قابل تحمل نباشد، از مصادیق عسر و حرج محسوب می‌شود. لازم نیست جان زن در خطر باشد؛ معیار قانونی، استمرار سوءرفتار و غیرقابل تحمل بودن آن با توجه به وضعیت زن است.

 بیماری صعب‌العلاج یا مسری مرد

ابتلای شوهر به بیماری صعب‌العلاج روانی، بیماری ساری یا عارضه صعب‌العلاج دیگری که زندگی مشترک را مختل کند، از دیگر مصادیق ماده ۱۱۳۰ است.

برای مثال ابتلای زوج به بیماری‌های صعب‌العلاج روانی یا جسمانی مانند ایدز که مسری بوده و زندگی زناشویی را برای زوجه سخت می‌کند نیز موجب عسروحرج زن می‌شود.

آیا مصادیق عسر و حرج فقط همین پنج مورد است؟

خیر. پنج موردی که در تبصره ماده ۱۱۳۰ آمده‌اند، فهرست بسته و محدودکننده‌ای نیستند. خود قانون تصریح کرده که دادگاه می‌تواند در شرایط دیگری نیز، اگر عسر و حرج زن را احراز کند، حکم طلاق صادر کند.

بنابراین ممکن است شرایطی خارج از این پنج مورد نیز بسته به شدت، استمرار و آثار آن بر زندگی مشترک، در پرونده خاص یک زن مصداق عسر و حرج شناخته شود. تشخیص نهایی در هر پرونده با دادگاه است.

شروط ۱۲گانه عسر و حرج چیست؟

عبارت شروط ۱۲گانه عسر و حرج در جست‌وجوها زیاد استفاده می‌شود، اما از نظر حقوقی شروط ۱۲گانه ضمن عقد با مصادیق عسر و حرج یکسان نیستند. عسر و حرج بر اساس ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی بررسی می‌شود و ملاک آن این است که ادامه زندگی مشترک برای زن با مشقتی همراه باشد که تحمل آن دشوار باشد.

در مقابل، شروط ۱۲گانه همان شرایطی هستند که در عقدنامه درج می‌شوند و در صورت امضای آن‌ها و تحقق هر شرط، زن می‌تواند با استناد به همان شرط و در حدود اختیارات مندرج در سند ازدواج برای طلاق اقدام کند. موضوعاتی مثل اعتیاد، ترک زندگی یا سوءرفتار ممکن است هم در شروط ضمن عقد و هم در بحث عسر و حرج مطرح شوند، اما مبنای حقوقی و نحوه استناد به آن‌ها متفاوت است.

برای مشاهده فهرست کامل و شرایط هر مورد، می‌توانید صفحه شروط ۱۲گانه ضمن عقد را مطالعه کنید.

جمع بندی

عسر و حرج در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی به شرایطی گفته می‌شود که ادامه زندگی مشترک را برای زن با مشقت همراه کند و تحمل آن دشوار باشد. ترک زندگی خانوادگی، اعتیاد زیان‌آور، حبس پنج سال یا بیشتر، سوءرفتار مستمر و برخی بیماری‌های صعب‌العلاج از مصادیقی هستند که قانون به‌صراحت ذکر کرده است؛ با این حال، این موارد محدودکننده نیستند و دادگاه می‌تواند شرایط دیگری را نیز عسر و حرج در طلاق یک طرفه تشخیص دهد.

مصادیق عسر و حرج را نباید با شروط ۱۲گانه ضمن عقد یکی دانست؛ این دو مسیر می‌توانند در بعضی موضوعات هم‌پوشانی داشته باشند اما مبنای حقوقی متفاوتی دارند. اینکه یک وضعیت مشخص در پرونده زن قابل استناد باشد نیز به شرایط و مدارک همان پرونده و تشخیص دادگاه بستگی دارد.

سؤالات متداول