عسر و حرج زمانی مطرح میشود که ادامه زندگی مشترک برای زن با سختی و مشقتی همراه باشد که تحمل آن دشوار باشد. اگر زن بتواند این وضعیت را در دادگاه اثبات کند، میتواند براساس ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی درخواست طلاق بدهد و مخالفت شوهر بهتنهایی مانع رسیدگی به درخواست او نیست.
در پرونده طلاق به دلیل عسر و حرج، صرف بیان مشکلات زندگی کافی نیست و زن باید شرایطی را که باعث دشوارشدن ادامه زندگی شده با مدارک و دلایل متناسب اثبات کند. اگر فقط به دنبال فهرست کامل مصادیق عسر و حرج و موارد قانونی آن هستید، این موضوع را در صفحه تخصصی جداگانه توضیح دادهایم.
در دادسو، شرایط زندگی مشترک و مدارک موجود بررسی میشود تا مشخص شود آیا امکان طرح درخواست طلاق بر مبنای عسر و حرج وجود دارد و برای اثبات آن چه مستنداتی میتوان ارائه کرد.
عسر و حرج زن برای طلاق یعنی چه؟
عسر و حرج در طلاق به شرایطی گفته میشود که ادامه زندگی مشترک را برای زن با مشقت همراه کند و تحمل آن دشوار باشد. بنابراین هر اختلاف، نارضایتی یا مشکل خانوادگی بهتنهایی عسر و حرج محسوب نمیشود و دادگاه باید شرایط پرونده را بررسی و وجود عسر و حرج را احراز کند.
به طور کلی، طلاق از طرف زن بدون دلیل امکان پذیر نیست و فقط تنها در شرایط خاص میتوانند درخواست طلاق دهند. در این نوع پرونده، شدت و مدت مشکل، تأثیر آن بر زندگی زن و مدارکی که برای اثبات شرایط ارائه میشود اهمیت زیادی دارد.
موارد عسر و حرج زن برای طلاق
ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی چند نمونه از شرایطی را که میتوانند موجب عسر و حرج زن شوند بیان کرده است؛ از جمله:
- ترک زندگی خانوادگی توسط شوهر حداقل ۶ ماه متوالی یا ۹ ماه متناوب در یک سال بدون عذر موجه
- اعتیادی که به اساس زندگی خانوادگی لطمه وارد کند و شرایط قانونی مربوط به ترک آن وجود داشته باشد
- محکومیت قطعی شوهر به حبس ۵ سال یا بیشتر
- ضربوشتم یا سوءرفتار مستمری که با توجه به وضعیت زن قابل تحمل نباشد
- ابتلای شوهر به بیماریهای صعبالعلاج روانی، ساری یا بیماری دیگری که زندگی مشترک را مختل کند.
این موارد محدود به همین فهرست نیستند و ممکن است دادگاه در شرایط دیگری نیز عسر و حرج زن را احراز کند. برای توضیح کامل هر مورد و سایر مصادیق عسر و حرج در قانون مدنی، صفحه تخصصی آن را مطالعه کنید.
قانون جدید عسر و حرج چیست؟
عبارت قانون جدید عسر و حرج در جستوجوها زیاد استفاده میشود؛ اما مبنای اصلی طلاق زن به علت عسر و حرج، ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی و تبصره آن است. بنابراین نباید صرفاً به دلیل استفاده از عبارت قانون جدید، چنین برداشت شود که هر مشکل خانوادگی یا نارضایتی زن باعث ایجاد حق طلاق میشود.
در عمل، مهمترین موضوع این است که زن بتواند شرایطی را که ادامه زندگی را برای او دشوار کرده در دادگاه اثبات کند. دادگاه نیز با توجه به دلایل و مدارک پرونده درباره وجود یا نبود عسر و حرج تصمیم میگیرد.
عسر و حرج چگونه در دادگاه خانواده اثبات میشود؟
نحوه اثبات عسر و حرج به دلیلی بستگی دارد که زن برای طلاق مطرح میکند و مدرک واحدی برای همه پروندهها وجود ندارد. دادگاه مجموعه شرایط زندگی مشترک و دلایل ارائهشده را بررسی میکند و در نهایت باید عسر و حرج زن را احراز کند.
بسته به موضوع پرونده، مدارک زیر میتوانند مؤثر باشند:
- ضربوشتم یا سوءرفتار: گزارش پزشکی قانونی، گزارش کلانتری، رأی کیفری، شهادت شهود و سایر مستندات درخصوص راه های اثبات سوء رفتار زوج توسط زوجه
- اعتیاد: مدارک درمانی، آزمایشها، سوابق قضایی و مدارکی که اثر اعتیاد بر زندگی خانوادگی را نشان دهند
- ترک زندگی: پیامها و مکاتبات، شهادت شهود، سوابق دعاوی خانوادگی و سایر مدارک مرتبط با جدا زندگی کردن زوج
- حبس: حکم قطعی محکومیت
- بیماری: مدارک و سوابق پزشکی و در صورت لزوم نظر کارشناسی
وجود یک مدرک بهتنهایی تضمینکننده صدور حکم طلاق نیست و دادگاه باید با بررسی مجموعه شرایط و مستندات، عسر و حرج را احراز کند.
مراحل درخواست طلاق به دلیل عسر و حرج
اگر زن قصد دارد براساس عسر و حرج درخواست طلاق بدهد، ابتدا باید دلیل یا دلایل مشخص خود را تعیین و مدارک مرتبط با آن را جمعآوری کند. مراحل کلی شامل موارد زیر است:
- مشخصکردن دلیل یا دلایل عسر و حرج
- جمعآوری مدارک و مستندات مرتبط
- ثبت دادخواست طلاق از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ارائه دلایل و مدارک در دادگاه خانواده
- بررسی ادعا و مدارک توسط دادگاه و انجام تحقیقات لازم
- صدور رأی در صورت احراز عسر و حرج
اگر عسر و حرج زن احراز شود، دادگاه میتواند شوهر را به طلاق الزام کند و در صورت میسر نبودن اجرای طلاق توسط او، طلاق با اذن دادگاه انجام میشود. اگر درباره مدت رسیدگی این نوع پرونده است، صفحه طلاق عسر و حرج چقدر طول میکشد؟ را مطالعه کنید.
مهریه در طلاق به دلیل عسر و حرج زن
درخواست طلاق به دلیل عسر و حرج باعث از بین رفتن مهریه در طلاق از طرف زن نمیشود و زن برای استفاده از ماده ۱۱۳۰ الزام قانونی به بخشیدن مهریه خود ندارد.
بنابراین اثبات عسر و حرج و مطالبه مهریه دو موضوع جدا هستند. البته اگر زن قبلاً تمام یا بخشی از مهریه را بخشیده یا درباره آن توافق یا اقدام حقوقی دیگری انجام داده باشد، وضعیت همان پرونده باید جداگانه بررسی شود.
نمونه دادخواست طلاق به علت عسر و حرج
نمونه زیر صرفاً برای آشنایی با ساختار دادخواست است و دلیل، شرح وضعیت و مدارک هر پرونده باید متناسب با شرایط همان زن نوشته شود.
ریاست محترم دادگاه خانواده
با سلام
اینجانب ………. به موجب سند نکاحیه شماره ………. در تاریخ ………. با خوانده ازدواج کردهام. از تاریخ ………. به دلیل ………. ادامه زندگی مشترک برای اینجانب با سختی و مشقت شدید همراه شده است.
مدارک مربوط به شرایط فوق از جمله ………. به پیوست دادخواست ارائه میشود. با توجه به استمرار وضعیت موجود و دشوارشدن ادامه زندگی مشترک، تقاضای رسیدگی و صدور حکم طلاق به استناد ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی را دارم.
وکیل در طلاق به دلیل عسر و حرج چه کمکی میکند؟
در پرونده عسر و حرج، انتخاب مبنای درست درخواست و ارائه مدارک متناسب با همان ادعا اهمیت زیادی دارد. وکیل میتواند شرایط زندگی، سوابق پرونده و مدارک موجود را بررسی کند و مشخص کند درخواست طلاق با چه استدلال و مستنداتی بهتر است مطرح شود.
برای بررسی خدمات این حوزه میتوانید صفحه وکیل طلاق از طرف زن را مطالعه کنید.

جمع بندی
عسر و حرج یکی از مبانی قانونی درخواست طلاق یک طرفه از سمت زن است؛ اما صرف دشواربودن زندگی یا بیان مشکلات خانوادگی برای صدور حکم کافی نیست. زن باید شرایطی را که ادامه زندگی را برای او با مشقت همراه کرده با مدارک و دلایل متناسب در دادگاه اثبات کند.
نوع مدارک به دلیل مطرحشده بستگی دارد و نتیجه پرونده نیز پس از بررسی دادگاه مشخص میشود. اگر هدف شما آشنایی با فهرست کامل موارد قانونی است، صفحه مصادیق عسر و حرج را مطالعه کنید؛ موضوع مدت رسیدگی نیز در صفحه تخصصی مدت زمان طلاق عسر و حرج توضیح داده شده است.
سوالات متداول درخصوص نحوه اثبات عسر و حرج
عسر و حرج زن برای طلاق یعنی چه؟
شرایطی است که ادامه زندگی مشترک را برای زن با مشقت همراه کند و تحمل آن دشوار باشد. احراز این وضعیت بر عهده دادگاه است.
عسر و حرج چگونه در دادگاه ثابت میشود؟
نحوه اثبات عسر و حرج به دلیل مطرحشده در پرونده بستگی دارد و زن باید متناسب با همان دلیل، مدارکی مثل پزشکی قانونی، رأی قضایی، شهادت شهود، سوابق درمانی، مکاتبات یا سایر مستندات را به دادگاه ارائه کند.
آیا برای طلاق به دلیل عسر و حرج باید مهریه بخشیده شود؟
خیر. بخشیدن مهریه شرط قانونی درخواست طلاق یا اثبات عسر و حرج نیست.
اگر عسر و حرج زن ثابت شود رضایت مرد لازم است؟
اگر دادگاه عسر و حرج را احراز کند، مخالفت شوهر بهتنهایی مانع صدور و اجرای حکم طلاق نخواهد بود.












